Bashkimi politik – mësimi më i rëndësishëm i zgjedhjeve
Zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Serbi, të mbajtura më 25 tetor 2026, si dhe rivotimi në 53 vendvotime, më 1 nëntor 2026, përfunduan me një rezultat të rëndësishëm për përfaqësimin politik të shqiptarëve të Luginës së Preshevës. Lista e përbashkët ”Koalicioni Shqiptar”, e përbërë nga tetë subjekte politike, fitoi dy mandate deputetësh në Kuvendin e Serbisë, me gjithsej 27.683 vota, sipas rezultateve përfundimtare të Komisionit Republikan të Zgjedhjeve (RIK).
Ky rezultat përfaqëson përparim në krahasim me përbërjen e kaluar të Kuvendit, ku shqiptarët kishin vetëm një deputet, por nuk e përmbushi synimin e koalicionit për tri mandate. Prandaj, dy ulëset duhet të vlerësohen si arritje politike, por jo si arsye për vetëkënaqësi.
Në koalicion u bashkuan Partia për Veprim Demokratik, Alternativa për Ndryshim, Partia Demokratike, Partia Demokratike Shqiptare, Lëvizja për Progres Demokratik, Lëvizja për Reforma, Alternativa për Luginën dhe Unioni Demokratik i Shqiptarëve.
Marrëveshja për listën e përbashkët u arrit në Prishtinë, me ndërmjetësimin e kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti. Ky bashkim ishte një dëshmi se interesat e përbashkëta të shqiptarëve mund të kenë përparësi ndaj rivaliteteve partiake dhe ambicieve individuale. Megjithatë, bashkimi për një garë zgjedhore nuk do të thotë se janë kapërcyer të gjitha mosmarrëveshjet politike. Ai duhet të dëshmohet edhe pas zgjedhjeve, përmes bashkëpunimit të vazhdueshëm dhe koordinimit parlamentar.
Dy mandate tani, tri në vitin 2020
Një krahasim me zgjedhjet parlamentare të vitit 2020 tregon se atëherë lista shqiptare ”Alternativa Demokratike Shqiptare – Lugina e Bashkuar” fitoi tri mandate në Kuvendin e Serbisë.
Rezultati i vitit 2026, ndonëse i rëndësishëm, është më i ulët se ai i vitit 2020. Ky dallim kërkon analizë të faktorëve që ndikuan në rezultat, përfshirë pjesëmarrjen në votime, mobilizimin e elektoratit, votuesit jashtë vendit dhe besimin e qytetarëve te subjektet politike.
Bashkimi është kusht i rëndësishëm për sukses, por nuk garanton automatikisht më shumë mandate. Ai duhet të shoqërohet me program bindës, besueshmëri dhe punë të vazhdueshme me qytetarët.
Përfaqësimi parlamentar duhet të sjellë rezultate konkrete
Sipas regjistrimit të popullsisë të vitit 2022, në Serbi jetojnë 61.687 shqiptarë. Megjithatë, problemi i tyre nuk lidhet vetëm me numrin e deputetëve, por edhe me mungesën e përfaqësimit të drejtë në institucionet shtetërore.
Prej vitesh, përfaqësuesit shqiptarë kanë ngritur shqetësime për mungesën e tyre në administratën publike, polici, gjyqësor dhe në strukturat e tjera shtetërore që veprojnë në komunat e Luginës së Preshevës. Kjo situatë cenon jo vetëm përfaqësimin, por edhe besimin e qytetarëve në institucionet e vendit.
Dy deputetët duhet të kenë prioritet integrimin institucional dhe zbatimin e planit prej shtatë pikash, i cili përfshin përfaqësimin proporcional të shqiptarëve, zhvillimin ekonomik të komunave, përdorimin zyrtar të gjuhës dhe shkrimit shqip, si dhe respektimin e simboleve kombëtare.
Këto kërkesa lidhen edhe me marrëveshjet e arritura ndërmjet përfaqësuesve shqiptarë dhe autoriteteve serbe në vitet 2001, 2007 dhe 2013, zbatimi i të cilave ka mbetur i kufizuar. Nuk mjafton që këto çështje të përmenden në fjalimet parlamentare, por deputetët duhet të kërkojnë afate konkrete, përgjegjësi institucionale dhe mekanizma për monitorimin e zbatimit të marrëveshjeve.
Pasivizimi i adresave dhe zhvillimi ekonomik – dy sfida urgjente
Ndër problemet më të ndjeshme mbetet pasivizimi i adresave të vendbanimit, i cili ka ngritur shqetësime për cenimin e të drejtave qytetare dhe vështirësimin e qasjes në shërbime publike. Kjo çështje kërkon transparencë administrative, shqyrtim të rasteve individuale dhe garanci ligjore për qytetarët. Po aq shqetësues është edhe largimi i vazhdueshëm i popullsisë, veçanërisht i të rinjve, për shkak të mungesës së vendeve të punës, investimeve dhe perspektivës ekonomike.
Përfaqësimi parlamentar duhet të shoqërohet me kërkesa konkrete për investime publike, mbështetje të ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme, zhvillim të bujqësisë, përmirësim të infrastrukturës dhe krijim të kushteve për qëndrimin e të rinjve në vendlindje. Një përfaqësim politik që nuk ndikon në përmirësimin e kushteve të jetesës rrezikon të mbetet vetëm formal.
Reciprociteti i të drejtave dhe përgjegjësia e Serbisë
Një çështje tjetër me rëndësi është dallimi ndërmjet sistemeve të përfaqësimit të pakicave kombëtare në Kosovë dhe Serbi. Në Kuvendin e Kosovës, nga 120 ulëse 20 janë të garantuara për komunitetet joshumicë, përfshirë dhjetë për komunitetin serb. Në Serbi, shqiptarët nuk kanë ulëse të rezervuara në Kuvendin prej 250 deputetësh. Legjislacioni serb u ofron listave të pakicave lehtësira në ndarjen e mandateve, por jo përfaqësim të garantuar.
Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka ngritur edhe kërkesën për pesë vende të garantuara për shqiptarët e Luginës së Preshevës në Kuvendin e Serbisë, duke iu referuar modelit të përfaqësimit në Kosovë. Kërkesa për standarde të barabarta të mbrojtjes së pakicave është legjitime si debat politik. Megjithatë, ajo duhet të mbështetet në argumente kushtetuese, juridike dhe në standardet evropiane.
Përgjegjësia kryesore për respektimin e të drejtave të shqiptarëve i takon institucioneve të Serbisë. Njëkohësisht, deputetët duhet ta shfrytëzojnë mbështetjen e Kosovës, Shqipërisë dhe mekanizmave ndërkombëtarë për ta ngritur çështjen e Luginës së Preshevës në agjendën evropiane. Integrimi i Serbisë në Bashkimin Evropian duhet të shoqërohet edhe me përmbushjen e detyrimeve për mbrojtjen e pakicave kombëtare.
Dy mandate duhet të bëhen zë i fuqishëm politik
Fitorja e dy mandateve është një arritje që meriton vlerësim, por njëkohësisht edhe një provim për politikën shqiptare të Luginës. Qytetarët presin përfaqësues që dinë t’i artikulojnë kërkesat e tyre, të përballen me institucionet dhe të kërkojnë zgjidhje për problemet e grumbulluara ndër vite.
Dy deputetët duhet ta shohin mandatin jo si privilegj partiak apo personal, por si përgjegjësi ndaj të gjithë shqiptarëve, pavarësisht bindjeve politike dhe komunës prej nga vijnë. Po ashtu, tetë subjektet politike duhet ta ruajnë bashkëpunimin edhe pas zgjedhjeve, përmes një platforme të përbashkët dhe koordinimit të vazhdueshëm.
Në fund, suksesi i këtyre dy mandateve nuk do të matet me numrin e fjalimeve në Kuvend, por me problemet e zgjidhura; jo me deklaratat për mbrojtjen e të drejtave të shqiptarëve, por me të drejtat që do të realizohen në praktikë.
Lugina e Preshevës ka nevojë për përfaqësim të përgjegjshëm, barazi institucionale, zhvillim ekonomik dhe perspektivë për brezat e rinj. Dy mandate janë një mundësi e re. Se sa do të vlejnë ato, do ta tregojë puna e deputetëve dhe aftësia e politikës shqiptare për ta ruajtur unitetin përtej interesave partiake.