Nga tingujt e violinës te tradita e fisnikëruar e vajit të virgjër

Përvoja e profesorit të violinës dhe fotografit të njohur ulqinak, Adrian Peroviq, dëshmon më së miri se si arti dhe kultura e ullishtarisë mund të ndërthuren natyrshëm, duke sjellë një frymë të re bashkëkohore në këtë traditë të hershme

Në Ulqin, ku deti përplaset me peizazhin e thyer dhe valëzimet e ullishtave shekullore formojnë me dekada një nga kartolinat më identitare të veriut të Adriatikut, kultivimi i ullirit nuk është thjesht një veprimtari bujqësore. Është një filozofi jetese, një lidhje shpirtërore me tokën dhe një trashëgimi që kërkon dashuri, durim e përkushtim të hollë. Përvoja e profesorit të violinës dhe fotografit të njohur ulqinak, Adrian Peroviq, dëshmon më së miri se si arti dhe kultura e ullishtarisë mund të ndërthuren natyrshëm, duke sjellë një frymë të re bashkëkohore në këtë traditë të hershme.
Edhe pse i lidhur ngushtë me edukimin muzikor dhe dokumentimin pamor të bukurive të zonës, Peroviq i është përkushtuar prej katër vitesh kultivimit të ullirit. Pa një sfond të theksuar familjar në këtë fushë, hobi i tij u shndërrua shpejt në një kërkim pasionant ndaj cilësisë premium, duke kulmuar me vlerësimin me medalje argjendi në garën shtetërore të vajit të ullirit në Tivar.
Njëra nga shtyllat kryesore të këtij udhëtimi është transformimi i kulturës së vjeljes. Qasja tradicionale, e cila për vite me radhë synonte marrjen e sasisë maksimale të vajit duke i lënë ullinjtë të piqen plotësisht apo edhe të bien në tokë, po i lë vendin metodave moderne që vendosin mbi gjithçka cilësinë dhe vlerat ushqyese.
Kultura e re e vjeljes kërkon guxim dhe njohuri teknike. Vjelja e hershme, e cila nis që në fillim të nëntorit, mund të japë një përqindje më të ulët vaji nga fruti, por garanton një produkt me përqendrim maksimal polifenolesh dhe antioksiduesish. Ulliri i vjelë direkt nga pema, i paprekur nga dëmtimet e tokës, ruan të gjithë freskinë natyrore.
Çelësi i suksesit qëndron te shpejtësia dhe steriliteti i procesit: fruti i mbledhur duhet të përpunohet brenda së njëjtës ditë në temperatura të ulëta. Çdo vonesë në thasë apo ambient të mbyllur nxit oksidimin dhe rrit temperaturën, duke dëmtuar përbërësit me vlerë. Në këtë sipërmarrje, Ulqini gëzon avantazhin e madh të pranisë së mullinjve modernë, çka mundëson nxjerrjen e menjëhershme të vajit ekstra të virgjër.
Një vaj i klasit të lartë nuk është thjesht një yndyrë ushqimore, por një eksplozion aromash. Për konsumatorin, vaji cilësor njihet nga aroma e barit të sapokorrur, shija frutore që të kujton bajamet e freskëta dhe ajo ndjesi e lehtë gërvishtëse në fyt – shenjë e pashmangshme e pranisë së lartë të polifenoleve shëndetësore.
Përtej anës teknike, kultura e ullirit në Ulqin lidhet drejtpërdrejt me ruajtjen e ullinjve shekullorë, veçanërisht në hapësirën unike të Valdanosit. Këto pemë monumentale janë më shumë se burim ekonomik; ato përfaqësojnë kujtesën kolektive dhe shpirtin e qytetit. Mbrojtja e kësaj pasurie kërkon mbështetje institucionale dhe ndërgjegjësim komunitar.
Ndërsa përgatitet për garat e ardhshme kombëtare e ndërkombëtare, shembulli i Adrian Peroviqit mbetet një ftesë e hapur për të rinjtë e Ulqinit: t’i kthehen tokës, ta shohin ullirin me syrin e artit e të përkushtimit dhe ta lartësojnë këtë trashëgimi shekullore drejt standardeve më të larta botërore.

Eliana Peku

Të fundit

më të lexuarat