Në shtator, në Shqipëri u vendos një statujë e mbretëreshës ilire Teuta. Autori i skulpturës është Julian Muçollari. Ideja u iniciua nga gazetari Marin Mema, ndërsa në projekt morën pjesë edhe historiani Paulin Zefi dhe të tjerë. Skulptura është rreth nëntë metra e lartë.
E vendosur në rrugën Shëngjin-Velipojë, me iniciativën e gazetarit Marin Mema, ajo duhej të ishte një monument kushtuar historisë. Por çfarë na tregon në të vërtetë kjo statujë për Teutën?
Polibi, historiani grek i shekullit II p.e.s., na ka lënë një portret të Teutës shumë më pak romantik se ai që e shohim sot në Lezhë. Në veprën e tij “Historitë”, Polibi e përshkruan Teutën si një person që nuk shquhej veçanërisht për takt diplomatik. Konflikti verbal me të dërguarit romakë përfundoi me një sulm ndaj tyre gjatë kthimit në Romë, ku Polibi përmend shprehimisht vrasjen e njërit prej tyre sipas urdhrit të saj.
Është e vështirë të mos pyesim veten: çfarë po shohim në të vërtetë – një figurë historike apo fantazi bashkëkohore për një “mbretëreshë ilire”?
Në vend të një figure historike, kemi marrë një lloj superheroine të antikitetit.
Historia, megjithatë, është shumë më pak romantike. Pas vdekjes së burrit të saj Agronit, në vitin 231 p.e.s., Teuta u bë regjentja e djalit të tij të mitur, Pinit. Ajo sundoi vetëm rreth tre vjet. Lufta me Romën filloi në vitin 229 dhe përfundoi në vitin 228 p.e.s. me fitoren romake. Teuta u detyrua të pranonte lëshime të rënda territoriale dhe politike, ndërsa pushteti i saj u kufizua në territorin në veri të Lisit – Lezhës së sotme.
Ironia është pothuajse simbolike: pikërisht në Lezhë, në territorin ku pas humbjes pushteti i saj u kufizua, sot i ngrihet një monument monumental si sundimtare e fuqishme e Ilirisë. Historia, megjithatë, nuk është e detyruar të jetë e bukur. Dhe një statujë nuk duhet ta zbukurojë atë.
Ka disa probleme shumë të dukshme në zgjidhjen artistike të statujës:
Gjoksi është theksuar dhe ekspozuar në mënyrë të ekzagjeruar, gjë që duket më shumë si një paraqitje moderne dhe e idealizuar e një “luftëtareje”, sesa si një përpjekje bindëse për të paraqitur një sundimtare të antikitetit.
Gjarpri i mbështjellë rreth shtizës duket si një simbol i shtuar më vonë. Nuk ka një bazë të qartë historike që Teuta të kishte gjarprin si atribut.
Shtiza është në mënyrë të pabalancuar e gjatë dhe e hollë në raport me figurën; më shumë ngjan me një shkop dekorativ sesa me një shtizë luftarake.
Fytyra dhe trupi janë modeluar sipas një ideali klasik të bukurisë, kështu që Teuta ka marrë pamjen e një superheroine të filmit dhe jo të një sundimtareje ilire historike.
Problemi më i madh është pikërisht ky: shumë simbolikë dhe “spektakël”, por pak besueshmëri historike.