Lajmi se regjisori Christopher Nolan dhe kompozitori Ludwig Göransson, për identitetin muzikor të filmit “Odisea”, kanë gjetur frymëzim tek isopolifonia shqiptare, ngjalli entuziazëm të madh në opinionin shqiptar. Edhe një herë u hapën çështje që lidhen me identitetin, trashëgiminë kulturore dhe vazhdimësinë historike.
Në këtë hapësirë, historia dhe tradita rrallë mbeten vetëm në libra. Ato jetojnë në këngë, zakone, gjuhë dhe në kujtesën kolektive.
Iso-polifonia shqiptare, e mbrojtur nga UNESCO-ja, konsiderohet një nga format më të veçanta të këndimit tradicional shumëzanor në botë. Prandaj, çdo vlerësim ndërkombëtar i një forme të trashëgimisë kulturore zgjon emocione.
Nolani nuk është marrë me argumente historike apo me debatet shkencore; ai zgjodhi tingullin. Një tingull që e përjetoi si të lashtë, të fuqishëm dhe autentik për të gjallëruar botën e heronjve homerikë. Pikërisht këtu qëndron vlera e artit – ai bazohet në ndjenja.
Ndoshta pikërisht për këtë arsye, kjo histori është më e rëndësishme se rivalitetet e zakonshme ballkanike. Ajo na kujton se trashëgimia nuk ka vlerë vetëm kur e konsiderojmë si tonën, por edhe kur bota e njeh si pjesë të trashëgimisë universale njerëzore.
Nëse një nga regjisorët më të mëdhenj bashkëkohorë, në zërat e malësorëve të Ballkanit e ka dalluar jehonën e Mesdheut antik, atëherë kjo është para së gjithash një njohje e fuqisë së një tradite që ka arritur t’u mbijetojë shekujve. Ky është një shkak për krenari, pa pasur nevojë që arti të shndërrohet në një gjykim historik.
Megjithëse përzgjedhja e muzikës ka ngjallur interes të madh, kasta i aktorëve ka zgjuar polemika të zjarrta në botë. Megjithatë, përzgjedhja e kastës nuk është tema e këtij reflektimi.
Mendoj se kjo zgjedhje muzikore do të jetë interesante edhe për historianët e kulturës, sepse tregon se si arti bashkëkohor filmik i drejtohet trashëgimisë së lashtë muzikore për ta sjellë në jetë botën antike.