Sipas raportimeve të fundit, protestat në Tiranë vazhdojnë tashmë për më shumë se një muaj. Ato filluan si reagim ndaj planit për ndërtimin e një projekti turistik elitar në ishullin e Sazanit dhe në zonën e Zvërnecit. Por, me kalimin e kohës u shndërruan në një lëvizje më të gjerë kundër qeverisë, korrupsionit dhe mënyrës së qeverisjes së vendit.
Ditët e fundit, sipas medieve ndërkombëtare, mijëra protestues kanë vazhduar të dalin në rrugë dhe janë shënuar edhe përplasje me policinë. Nëse ky intensitet vazhdon, këto protesta mund të bëhen ndër më të gjatat në Shqipëri që nga rënia e regjimit komunist.
Qeveria e Edi Ramës nuk ka dhënë shenja se do të heqë dorë nga projekti, ndërsa protestuesit kërkojnë ndryshime shumë më të gjera politike sesa anulimin e projektit të planifikuar. Do të jetë interesante të ndiqet zhvillimi i mëtejshëm i situatës, pasi çështja e Sazanit nuk është më vetëm një problem mjedisor, por është kthyer në simbol të një pakënaqësie shumë më të gjerë shoqërore.
Pa hyrë në aspektin ekologjik të protestave apo në politikën e brendshme të vendit, vlen të tërhiqet vëmendja te rëndësia gjeostrategjike e Sazanit në hyrje të Ngushticës së Otrantos dhe roli i tij gjatë historisë – nga Republika e Venedikut dhe Perandoria Osmane, tek Italia dhe periudha e Luftës së Ftohtë.
Vlera strategjike e Sazanit u bë veçanërisht e dukshme kur Bashkimi Sovjetik, nën udhëheqjen e Nikita Hrushçovit, synonte të forconte praninë detare të sovjetikëve në Mesdhe, në tërësi. Në këtë kontekst, ky ishull shqiptar në hyrje të Ngushticës së Otrantos fitoi një rëndësi që i tejkalonte shumë përmasat e tij. Në fund të viteve 1950, Hrushçovi dëshironte që Bashkimi Sovjetik të siguronte një prezencë të fuqishme ushtarake në Shqipëri, veçanërisht në bazën e Sazanit dhe në bazën e Pashalimanit pranë Vlorës. Për Bashkimin Sovjetik, këto baza përbënin një pikë kyçe për daljen e flotës së Bashkimit Sovjetik në Detin Mesdhe.
Enver Hoxha iu kundërvu me vendosmëri këtij plani. Ai besonte se një kontroll i përhershëm sovjetik mbi këtë zonë do të nënkuptonte humbjen e sovranitetit shqiptar. Pas përkeqësimit të marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik në vitet 1960-1961, sovjetikët u larguan nga baza, ndërsa Shqipëria ruajti kontrollin mbi Sazanin dhe Pashalimanin.
Historianët nuk janë dakord lidhur me formulimin e kësaj çështjeje. Nuk është plotësisht e saktë të thuhet se Hrushçovi synoi ta “përvetësonte” ose ta aneksonte Sazanin si territor sovjetik. Më e saktë është të thuhet se ai kërkonte të siguronte një kontroll afatgjatë ushtarak sovjetik dhe shfrytëzimit të ishullit dhe të bazës detare, gjë që Enver Hoxha e refuzoi vendosmërisht.
Ky refuzim ishte një nga arsyet e rëndësishme të prishjes përfundimtare të marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. Për Shqipërinë, çështja e Sazanit ishte shumë më tepër se një bazë ushtarake – ishte çështje e sovranitetit shtetëror.
Si përfundim, Sazani nuk është vetëm një ishull në hartën gjeografike të Shqipërisë, por një vend ku historia është takuar vazhdimisht me gjeopolitikën. Prandaj, çdo debat për të ardhmen e tij duhet të nisë nga vetëdija se vlera strategjike e një shteti nuk matet me madhësinë e territorit, por me aftësinë për të ruajtur atë që ka rëndësi të përhershme kombëtare.