Në teatrin e historisë njerëzore, nuk ka asgjë më rrëqethëse sesa heshtja që pason zhurmën e tapave të shampanjës në sallat e pushtetit, aty ku jeta e tjetrit shndërrohet në një monedhë këmbimi politik. Ky akt, që kryhet në emër të një populli që mbart në memorien e tij gjenetike tmerrin e dhomave të gazit dhe numrat e tatuazhuar në lëkurë, na fton në një reflektim të thellë mbi atë që filozofët e quajnë ‘korruptimi i traumës’.
Si transformohet një popull mbi të cilin u ushtrua gjenocid, në një entitet që sot aplikon mjete asgjësimi me një eufori festimi? Përgjigjja nuk gjendet tek urrejtja e thjeshtë, por te një fenomen më i errët – identifikimi me agresorin. Kur një viktimë mbijeton përmes një dhune absolute, ajo shpesh nxjerr një mësim tragjikisht të gabuar, se e vetmja mënyrë për të mos qenë kurrë më i pafuqishëm, është të bëhesh po aq i pamëshirshëm sa ai që të shtypi.
Këtu buron ironia e madhe: Adolfi, si simbol i mekanizmit të vdekjes industriale, do të kishte gjetur një kënaqësi cinike në këtë skenë, në skenën e shampanjës dhe litarëve në karfica. Jo sepse ai do të donte suksesin e pasardhësve të ish-viktimave të tij, por sepse ai ia doli t’u diktonte atyre metodën. Kur një shtet feston dënimin me vdekje, ai po pranon se forca brutale është arbitri i vetëm i së vërtetës. Ai po pranon se jeta e “tjetrit” – atij që mbron pragun e shtëpisë, tokën dhe historinë e tij – është e pavlerë përballë ‘teologjisë’ së sigurisë shtetërore.
Kualifikimi i rezistencës si “terrorizëm” është mjeti i fundit i këtij transformimi. Kur ti i merr dikujt tokën, i rrethon fëmijët me mure dhe i mohon të drejtën për të pasur një atdhe, ti e detyron atë të luftojë me mjetet e dëshpërimit. Dhe pikërisht në këtë çast, pushteti bën lëvizjen e tij mjeshtërore – e emërton këtë dëshpërim si “terrorizëm” për të justifikuar litarin. Është një gjenocid i ndërgjegjes; përpara se të vritet njeriu fizikisht, vritet e drejta e tij për t’u parë si qenie njerëzore që mbron të shenjtën – shtëpinë.
Shampanja në Knesset është, pra, një mjaltë i helmuar. Ajo feston një fitore që në fakt është humbja më e madhe morale. Një komb që harron se çfarë do të thotë të jesh i pambrojtur, ka humbur busullën e tij historike. Kur ish-viktima adopton buzëqeshjen e ish-xhelatit dhe feston vdekjen si një arritje legjislative, ajo nuk po mbron veten, por po vret shpirtin e vet, duke u bërë pikërisht ajo pasqyra e tmerrshme që bota premtoi se nuk do ta shihte më kurrë pas vitit 1945.
Nëse dënimi me vdekje është akti final i një drame tragjike, atëherë akti i parë, ai që shpesh mbetet pa u parë nën dritat e studiove televizive, është shpronësimi i dhunshëm. Nuk mund të flasim për “terrorizëm” pa folur më parë për rrënimin e pragut. Sepse për çdo njeri, shtëpia nuk është thjesht një grumbull gurësh apo një koordinatë gjeografike, ajo është shtylla e identitetit, vendi ku kujtesa merr formë dhe ku familja gjen kuptimin e saj. Kur një pushtet vjen me buldozerë dhe ligje të njëanshme për të shkulur rrënjët e një populli nga toka e tij, ai nuk po bën thjesht politikë zgjerimi – ai po kryen një akt dhune ontologjike.
Këtu qëndron pyetja rrëqethëse: kush ka të drejtë të na kualifikojë si terroristë kur mbrojmë shtëpinë tonë? Filozofia e së drejtës natyrore, që nga Xhon Loku (John Locke) e deri te mendimtarët modernë, thotë se mbrojtja e pronës dhe e familjes është një e drejtë e patjetërsueshme. Kur një populli i merret toka centimetër pas centimetri, kur ullinjtë e mbjellë nga gjyshërit shkulen për t’u hapur rrugë kolonive të reja, dhe kur liria e lëvizjes kthehet në një labirint muresh e postblloqesh, dëshpërimi nuk është zgjedhje, është pasojë.
Pikërisht këtu shfaqet cinizmi i lartë i pushtetit. Ai që posedon mjetet e komunikimit botëror, ka fuqinë ta quajë mbrojtjen e pragut “akt terrorist”, ndërsa kolonizimin e dhunshëm ta quajë “siguri kombëtare”. Kjo është një përmbysje e plotë e realitetit. Kur festohet me shampanjë për një ligj që do të ekzekutojë ata që rezistojnë, po festohet në fakt për licencimin e vjedhjes. Litari i xhelatit bëhet roja e fundit e tokës së grabitur.
Nuk ka asgjë të bukur në këtë triumf, por ka vetëm një trishtim të thellë historik. Një popull që dikur nuk kishte asnjë pëllëmbë tokë ku të prehej i sigurt, sot po përdor fuqinë e tij ushtarake për t’ua bërë tokën varr atyre që po bëjnë saktësisht atë që bënë hebrenjtë dikur: luftën për të ekzistuar. Kjo nuk është drejtësi, por është një hakmarrje ndaj vetë historisë. Duke i quajtur terroristë ata që mbrojnë shtëpinë, pushteti tenton të vrasë jo vetëm trupin, por edhe të vërtetën e tyre. Por toka ka një kujtesë që nuk fshihet dot as me ligje e as me gjak, dhe asnjë gotë shampanjë nuk mund ta shpëlajë shijen e hidhur të një shtëpie të grabitur.
Në epokën e informacionit të shpejtë, mediat funksionojnë si një mjet kirurgjikal që pret shkakun nga pasoja. Ajo që bota sheh në ekranet e saj nuk është historia e një toke të vjedhur, as dhimbja e një familjeje që sheh shtëpinë t’i shembet në emër të një zgjerimi kolonial. Media perëndimore, shpesh e rreshtuar pas gjuhës së pushtetit, kryen një akt vrasjeje intelektuale: ajo ia vë kornizën rezistimit të dëshpëruar si “terrorizëm” të paprovokuar, duke fshirë dekadat e dhunës strukturore që e paraprinë atë. Kjo e ashtuquajtur ‘gijotinë mediatike’ funksionon përmes semantikës. Kur një ushtar vret një fëmijë në oborrin e tij, përdoret eufemizmi ‘gabim operacional’ ose ‘neutralizim i një kërcënimi’. Por kur ai që mbron pragun e tij e ngre dorën, ai etiketohet menjëherë me termin e zi që mbyll çdo debat – terrorist. Kjo fjalë shërben si një teh që pret lidhjen e njeriut me të drejtat e tij universale. Sapo dikush kualifikohet si i tillë, bota fiket emocionalisht.
Shampanja në parlamentin izraelit nuk është thjesht një festë lokale; është një mesazh drejtuar botës: “Ne kemi fuqinë të përcaktojmë kush meriton të jetojë dhe kush meriton litarin, dhe ju do ta duartrokisni këtë si triumf të demokracisë”. Ky manipulim i së vërtetës e kthen viktimën në një fantazmë pa zë, ndërsa xhelatin në një mbrojtës të qytetërimit.
Për të kuptuar se si një popull mund të arrijë deri në festimin e vdekjes me verë të shtrenjtë, duhet t’i drejtohemi Carl Gustav Jung-ut dhe konceptit të tij të “Hijes”. Sipas Jungut, “Hija” përfshin të gjitha ato tipare të errëta, agresive dhe destruktive që një individ apo një shoqëri refuzon t’i njohë te vetvetja.
Në rastin e Izraelit, “Hija” është bërë gjigante. Duke mos dashur të përballen me faktin se po sillen si pushtues, ata i projektojnë të gjitha tiparet e “së keqes” te tjetri – te palestinezi, tek ai që mbron pragun. Jung paralajmëronte se kur ne nuk e njohim hijen tonë, ne fillojmë ta shohim atë tek armiku, dhe kjo na jep “lejen morale” për ta asgjësuar atë me egërsi.
Shampanja është një mekanizëm mbrojtës psikologjik; ajo shërben për të mbytur zërin e ndërgjegjes. Festimi euforik është një përpjekje dëshpëruese për të bindur veten se “ne jemi të mirët”. Karficat me formë laku në xhaketa janë një manifestim i “sëmurjes së egos” kolektive – një gjendje ku një grup beson se është mbi ligjin moral, sepse ka vuajtur në të shkuarën. Por, siç do të thoshte Jung, “çdo gjë që na irriton te të tjerët, mund të na çojë në një kuptim më të mirë të vetvetes”. Duke festuar vdekjen e atij që lufton për tokën e tij, ata në fakt po festojnë vdekjen e pjesës më humane të vetvetes. Adolfi nuk ka nevojë të jetë gjallë; ai jeton brenda ”Hijes” që nuk guxon të shihet në pasqyrë, aty ku viktima e djeshme ka veshur uniformën e dhunuesit të sotëm, duke besuar se litari është shpëtim.
Në një botë ku zhurma e shampanjës tenton të mbytë klithmën e së drejtës, përgjegjësia e intelektualit nuk është thjesht përshkrimi i realitetit, por refuzimi i pjesëmarrjes në gënjeshtrën kolektive. Intelektuali i vërtetë duhet të jetë ai që guxon të tregojë se litari i xhelatit, edhe kur laget me verë të shtrenjtë, mbetet një instrument vrasjeje. Kur pushteti përdor traumat e së shkuarës si licencë për padrejtësitë e së sotmes, detyra e mendimit kritik është të thyejë këtë gijotinë mediatike dhe të kthejë njeriun te pragu i tij.
Nevoja për një “nëndërgjegje të re kolektive” është emergjente. Ne duhet të dalim nga cikli jungian i “Hijes” ku viktima bëhet xhelat në një përpjekje dëshpëruese për siguri. Një nëndërgjegje e re do të thotë të kuptosh se siguria e njërit nuk mund të ndërtohet mbi varrin e tjetrit, dhe se toka e grabitur nuk sjell kurrë paqe, por vetëm një ankth të përjetshëm që asnjë ushtri nuk e shuan dot.
Historia po na vë përpara një pasqyre rrëqethëse. Në njërën anë shohim gotën e shampanjës që shkumon në korridoret e Knesset-it, simbol i një arrogance që ka harruar lotët e getove të Evropës. Në anën tjetër shohim litarin, që si një gjarpër i zi, po përgatitet të gëlltisë ata që guxuan të mbrojnë pragun e shtëpisë, tokën e tyre dhe dinjitetin e familjes.
Kjo është ironia e tmerrshme që do ta bënte Adolfin të buzëqeshte nga skutat e errëta të ferrit: triumfi i metodës së tij mbi shpirtrat e viktimave të tij. Por zgjimi duhet të vijë tani. Nuk ka asnjë “bukuri” në litarin që festohet, asnjë drejtësi në tokën që vidhet, dhe asnjë të vërtetë në mediat që fshijnë dhimbjen e tjetrit.
Bota duhet të kuptojë se kur e kualifikojmë si “terrorist” atë që mbron shtëpinë e tij, ne kemi vrarë vetë kuptimin e lirisë. Shampanja e tyre ka shijen e gjakut dhe gënjeshtra e tyre ka erën e vdekjes. Është koha që njerëzimi të refuzojë këtë teatër absurd. Te disa liderë të rëndësishëm evropianë ky refuzim tani ka filluar të bëhet më i qartë.
Zgjimi fillon kur refuzojmë të dehemi nga shampanja e pushtetit dhe kur guxojmë të shohim te tjetri, tek ai që mbron pragun e tij, veten tonë të dikurshme. Vetëm atëherë cikli i gjakut do të thyhet, dhe toka do të pushojë së qeni një varr lëvizës, për t’u bërë sërish shtëpia e të gjithëve. Sepse në fund, asnjë litar nuk është aq i fortë sa të mbytë të vërtetën, dhe asnjë gotë shampanjë nuk është aq e thellë sa të fshehë krimin e një ndërgjegjeje të vrarë.