Gjatë qetësisë politike të verës është krijuar një polemikë kombëtare nga një fjali e vetme. Debati nëse “Ulqini është qytet shqiptar” është bërë si të grindesh për ngjyrën e fasadës së një shtëpie, ndërkohë që po ndryshohen themelet e saj.
Thelbi i çështjes nuk është historia mesjetare apo simbolika etnike. Thelbi është statusi ligjor dhe politik i Ulqinit sot. Ndryshimet e propozuara në Projektligjin për Vetëqeverisjen Lokale të Malit të Zi, sipas kritikëve, do të centralizojnë pushtetin dhe do të dobësojnë kompetencat dhe peshën institucionale të komunave që funksionojnë si qytete. Në këtë kontekst, shprehja “Ulqini është qytet” nuk është një leksion historie, por një deklaratë politike që mbron statusin juridik dhe institucional të Ulqinit.
“Ulqini ishte qytet” i referohet vazhdimësisë së tij shekullore urbane. “Ulqini është qytet” i referohet statusit të tij aktual. “Ulqini do të jetë gjithmonë qytet” kundërshton çdo reformë që perceptohet si ulje e këtij statusi. “Ulqini është qytet me shumicë shqiptare” është një fakt demografik. “Ulqini është qytet shqiptar” është një deklaratë politike dhe kulturore për gjuhën, identitetin dhe traditat e shumicës së banorëve, jo domosdoshmërisht një pretendim territorial.
Ironikisht, shumë prej reagimeve të sotme harrojnë se ky përkufizim nuk është aspak i ri. Kur Ulqini iu dha Malit të Zi në vitin 1880 me vendimet e Fuqive të Mëdha, pas Kongresit të Berlinit, burimet e kohës e përshkruanin hapur si një qytet shqiptar. Kujtimet e Knez Nikollës së Malit të Zi, shkrimet e Edit (Edith) Durham-it dhe baronit Franc Nopça (Franz Nopcsa) e trajtonin Ulqinin në një kontekst etnografik dhe kulturor shqiptar. Në atë kohë, kjo nuk paraqitej si polemika ekzistenciale që po paraqitet sot.
Në vend që të zhvillohet një debat serioz për atë se çfarë nënkuptojnë këto ndryshime ligjore për të ardhmen e Ulqinit, politika ka fryrë një shprehje simbolike deri në përmasa spektakli kombëtar. Është material i mirë për disa ditë titujsh mediatikë, por një zëvendësim i dobët për një diskutim të vërtetë mbi atë nëse Ulqini duhet të dalë më i fortë, me më shumë autonomi dhe të bëhet një metropol i vërtetë evropian i turizmit, e jo një qytet me më pak kompetenca se dje.