Pamjet nga Kuvendi i Kosovës, ku kryeministri Albin Kurti u qëllua me vezë nga deputetja e Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Time Kadrijaj, nuk janë thjesht një incident i radhës në një seancë parlamentare. Ato janë një simptomë e një problemi më të thellë të politikës kosovare: uljes së nivelit të komunikimit politik dhe dobësimit të kulturës së debatit demokratik.
Mund të jesh kundër Albin Kurtit. Mund të jesh kundër politikës së tij. Mund të mos pajtohesh me deklaratat e tij. Mund ta kritikosh ashpër qeverinë dhe shumicën parlamentare. Kjo është e drejtë e opozitës dhe pjesë e natyrshme e demokracisë. Por ekziston një kufi që nuk duhet të kalohet.
Kuvendi nuk është arenë për përplasje fizike, demonstrime impulsive apo spektakël politik. Ai është institucioni ku përfaqësuesit e qytetarëve duhet t’i përballin argumentet me argumente, programet me programe dhe kritikat me kundërkritika.
Kur kundërshtari politik shndërrohet në armik
Kosova duket se ka hyrë në një fushatë të re zgjedhore që, në të vërtetë, nuk ka përfunduar kurrë. Edhe kur zgjedhjet mbarojnë, retorika mbetet zgjedhore. Tensioni politik vazhdon, kundërshtari demonizohet dhe pothuajse çdo deklaratë shndërrohet në mundësi për një përplasje të re.
Në këtë klimë, politika po humb një nga parimet themelore të demokracisë: të pranosh se ai që mendon ndryshe nga ti nuk është armiku yt. Ai është kundërshtari yt politik. Dhe pikërisht për këtë ekziston parlamenti.
Në vend që të përballemi me argumentet e kundërshtarit, gjithnjë e më shpesh përballemi me personin. Në vend të programeve, dëgjojmë akuza. Në vend të kritikës politike, kemi fyerje personale. Në vend të dialogut, shohim spektakël. Kjo nuk e forcon demokracinë. E dobëson atë.
Problemi nuk është vetëm veza
Është e lehtë të ndalemi te veza e hedhur në drejtim të kryeministrit. Por problemi është shumë më i madh se kaq. Problemi është klima në të cilën një veprim i tillë bëhet i mundshëm dhe, më shqetësuese, mund të duartrokitet nga militantë politikë vetëm sepse është drejtuar kundër kundërshtarit të tyre.
Nëse sot justifikohet një veprim i tillë, sepse viktimë është një politikan që nuk e pëlqejmë, nesër mund të justifikohet i njëjti veprim ndaj një politikani tjetër që nuk e pëlqen pala tjetër. Kjo është rruga e gabuar. Demokracia nuk mund të funksionojë me standarde të dyfishta. Nëse një veprim është i papranueshëm kur e bën kundërshtari ynë, duhet të jetë po aq i papranueshëm edhe kur e bën dikush që është në anën tonë.
Sa e dëmtojnë këto pamje Kosovën?
Pamjet nga Kuvendi nuk mbeten vetëm brenda kufijve të vendit. Ato shihen nga qytetarët, mediat, diplomatët dhe partnerët ndërkombëtarë. Në një kohë kur Kosova synon konstituimin e Kuvendit, Qeverisë dhe zgjedhjen e presidentit, forcimin e pozitës së saj ndërkombëtare, integrimin evropian dhe mbështetjen e vazhdueshme të aleatëve, imazhi i institucioneve ka rëndësi të veçantë.
Partnerët ndërkombëtarë nuk presin që politika kosovare të jetë pa konflikte. Ata e dinë se demokracia prodhon debate të ashpra. Por ajo që pritet është që konfliktet politike të menaxhohen përmes institucioneve dhe kulturës demokratike.
Kur një debat parlamentar shndërrohet në një përplasje me vezë, kur fjalori politik kalon në fyerje dhe kur kundërshtari paraqitet si një kërcënim që duhet poshtëruar, krijohet një perceptim që nuk i shërben Kosovës. Dhe pyetja është e thjeshtë: A është ky imazhi që Kosova dëshiron t’u tregojë miqve dhe partnerëve të saj ndërkombëtarë?
Kjo është ndoshta pyetja më e rëndësishme. Kosova nuk jeton e izoluar nga bota. Ajo është një shtet që ende ka nevojë për mbështetjen e fuqishme të partnerëve ndërkombëtarë dhe që synon integrimin euroatlantik. Çdo pamje nga institucionet e saj shkon përtej kufijve të vendit.
Partnerët ndërkombëtarë nuk kërkojnë që politika kosovare të jetë pa konflikte. Ata e dinë se demokracia nënkupton përplasje idesh dhe interesash. Por demokracia evropiane dhe euroatlantike kërkon edhe përgjegjësi, vetëpërmbajtje dhe respekt për institucionet.
Kur në sallën e parlamentit shfaqen fyerje, britma, përplasje dhe veprime që e ulin dinjitetin e institucionit, pyetja që mund t’u lindë vëzhguesve nga jashtë është e natyrshme: A janë këto institucione të gatshme për përgjegjësinë që kërkon një shtet demokratik modern? Kosova nuk duhet t’u japë arsye të tjerëve të dyshojnë në pjekurinë e saj institucionale.
Demokracia nuk është vetëm numër votash
Në demokraci, fitorja në zgjedhje nuk i jep askujt të drejtën për të poshtëruar kundërshtarin. Po ashtu, humbja në zgjedhje nuk i jep opozitës të drejtën ta shndërrojë çdo debat në konflikt personal.
Shumica ka përgjegjësi për të qeverisur dhe për të dëgjuar kritikën. Opozita ka përgjegjësi për të kontrolluar pushtetin dhe për ta kritikuar atë. Të dyja palët, megjithatë, kanë një detyrim të përbashkët: të ruajnë dinjitetin e institucioneve që përfaqësojnë.
Kuvendi është më i madh se një parti, më i madh se një deputet dhe më i madh se një kryeministër. Ai është institucioni ku përfaqësohen qytetarët e Kosovës. Prandaj, çdo sjellje që e ul nivelin e këtij institucioni duhet të shqetësojë jo vetëm politikën, por gjithë shoqërinë.
Kosova ka nevojë për kulturë politike, jo për spektakël
Incidentet e tilla mund të sjellin vëmendje mediatike dhe të prodhojnë duartrokitje nga militantët e një pale ose tjetrës. Por në planin afatgjatë ato nuk ndërtojnë asgjë.
Kosova ka nevojë për një kulturë të re politike, ku deputeti të matet me argumentin që paraqet dhe jo me fyerjen që përdor; ku forca e opozitës të matet me alternativën që ofron dhe jo me zhurmën që prodhon; ku pushteti të dëshmojë forcën përmes rezultateve dhe jo përmes përplasjes me kundërshtarët.
Është e kuptueshme që politika prodhon emocione. Por institucionet duhet të jenë pikërisht vendi ku emocionet kontrollohen dhe shndërrohen në debat racional.
Kosova ka kaluar periudha të vështira dhe ka paguar një çmim të lartë për t’i ndërtuar institucionet e saj. Pikërisht për këtë arsye, përfaqësuesit politikë duhen të tregojnë më shumë përgjegjësi në mënyrën se si sillen në publik. Kundërshtari politik nuk është armik. Kritika nuk është tradhti. Mospajtimi nuk është armiqësi. Dhe Kuvendi nuk është vend për hakmarrje politike.
Kosova mund të ketë një politikë të ashpër, por ajo duhet të jetë njëkohësisht politikë me kulturë. Mund të ketë debate të forta, por jo domosdoshmërisht debate fyese. Mund të ketë rivalitet të madh elektoral, por pa e humbur respektin për institucionet dhe për qytetarin.
Në fund, ajo që mbetet pas një incidenti të tillë nuk është vetëm një vezë e hedhur në drejtim të një politikani. Mbetet një imazh i institucionit. Dhe ky imazh është përgjegjësi e të gjithëve.
Në fund, pyetja mbetet
Kosova ka bërë shumë përpara në ndërtimin e institucioneve të saj. Por shteti nuk ndërtohet vetëm me kushtetutë, ligje dhe zgjedhje. Shteti ndërtohet edhe me kulturë.
Kultura politike matet pikërisht atëherë kur tensionet janë të mëdha, kur kundërshtari provokon dhe kur emocionet janë në kulm. Aty shihet nëse një politikan është në gjendje të ruajë qetësinë dhe dinjitetin e institucionit që përfaqëson.
Kosovës nuk i duhet një politikë pa kundërshti. I duhet një politikë pa urrejtje. Nuk i duhet një opozitë e heshtur dhe as një pushtet i pakritikueshëm. I duhet një opozitë e fortë dhe një pushtet i përgjegjshëm.
Dhe mbi të gjitha, i duhet një parlament ku argumenti të jetë më i fortë se veza, fjala më e fuqishme se fyerja dhe demokracia më e madhe se egoja e politikanëve.
Sepse në fund, pyetja nuk është vetëm se kush e fitoi përplasjen e radhës. Pyetja është: Çfarë imazhi i Kosovës mbeti pas saj?