Kohë më parë mediet informuan se juristja Xhezide Selimi nga Kosova ka treguar se dëshiron të mbajë një emër shqiptar dhe jo arab. Ajo e lidhi këtë zgjedhje me idenitetin e saj dhe dëshirën për t’u përfaqësuar përmes një emri që, sipas saj, pasqyron më mirë rrënjët shqiptare.
“Dua emër shqiptar, jo arab”!
Juristja shpjegoi se emrin Xhezide e ka trashëguar nga gjyshja, por tashmë ka zgjedhur që në të ardhmen të identifikohet me emrin Zana.
Deklarata e saj ka nxitur reagime dhe diskutime rreth identitetit kulturor, traditës dhe së drejtës së secilit për të zgjedhur mënyrën se si dëshiron të identifikohet. Ndaj qëndrimit të juristes Selimi kishte reagime të ndryshme – nga ata që e kanë mbështetur, por edhe të tillë që nuk iu ka pëlqyer. Kemi të bëjmë me çështje personale, sepse askush nuk mund të imponojë emrin, por të gjithë jemi të vetëdijshëm se për fëmijët kanë vendosur prindërit e tyre apo ndonjë mik i familjes.
Duke marrë parasysh se emri personal përveç identitetit personal paraqet edhe identitetin kombëtar, një dukuri e tillë është e pranishme kudo në hapësirën etnogjeografike shqiptare.
Emri arab në formë të shkurtuar
Ne shqiptarët kur shkojmë si vizitorë apo për raste të tjera në shtetet e ndryshme evropiane e gjetiu, kur prezantohemi me emrin personal e kemi problem për t’i bindur të tjerët se jemi shqiptarë, sepse në pjesën dominuese emrat tanë janë me përkatësi orientale (arab, turk, persian), ku përmes emrit të huajt na përcaktojnë edhe përkatësinë kombëtare.
Raste të tilla ka kudo, por unë do të ceki një rast tipik që ma ka treguar një qytetar nga Kosova.
Në një takim me një individ nga Kosova i cili punon e jeton në Gjermani, më ka treguar se e ka ndier veten të prekur kur një qytetar nga Algjeria i ka thënë se emrin personal e ke të shkruar gabim. Në pyetjen e tij se ku qëndron gabimi, ai i ka thënë se emri duhet të shkruhet si Aburrahim e jo Rrahim siç e kam të shkruar. Ai kishte të drejtë sepse emri im është me kuptimin arab dhe si i tillë është dashur të shkruhet, ndërsa prindërit e kanë vendosur në formë të shkurtuar.
Raste të tilla ka mjaft te shqiptarët, qoftë tek emrat me origjinë arabe apo edhe kristiane. Në lidhje me këtë çështje shqiptarët që janë vendosur në SHBA, me rastin e marrjes së dokumenteve personale ka nga ata që për çështje praktike e kanë ndryshuar emrin apo e kanë përmirësuar mbiemrin.
Emri – dëshmi e rrethanave shoqërore
Përveç në kohën antike në Iliri, më pas, në saje të rrethanave historike dhe shoqërore emrat personalë të shqiptarëve në të kaluarën ishin me përmbajtje fetare kristiane dhe islame. Nga një situatë e tillë, nga shek. XVI e më pas te shqiptarët kanë dominuar emrat me kuptim arab, persian e turk dhe më pak ata kristianë, varësisht prej strukturës fetare të popullsisë shqiptare. Nga shpallja e pavarësisë së Shqipërisë e më pas, të rrallë ishin emrat personalë me kuptimin shqip, por pas Luftës së Dytë Botërore, në saje të shkollimit dhe ndërgjegjësimit të popullsisë shqiptare pagëzimi i fëmijëve me emra me kuptimin shqip u bë dukuri e identitetit kombëtar. Në këtë drejtim Kosova ishte shembull edhe për viset tjera shqiptare nën Jugosllavi, madje edhe për shqiptarët në Shqipëri.
Emrat e trashëguar i takojnë së kaluarës
Në rrethana të reja shoqërore, mbajtja e emrave të cilët i kanë pasur gjyshërit e baballarët tanë, me gjithë respektin ndaj tyre, paraqet çështje të tejkaluar, sepse emri personal dëshmon identitetin kombëtar. Nëse bëjmë një analizë të emrave personalë që janë me origjinë kristiane, arabe, turke apo persiane, del qartë se nuk kemi të bëjmë me një realitet shoqëror, por emra të trashëguar dhe të imponuar. Në rrethana të tilla shoqërore, përveç anëtarëve të familjes në emërtimin e foshnjeve kanë ndikuar edhe priftërinjtë e hoxhallarët, të cilët në këtë drejtim nuk kanë pasur ndonjë qëndrim apo reagim por në heshtje kanë miratuar emërtimet e tilla.
Kështu, nëse analizojmë për shembull emrin e vajzës Shemsije, nëse e kërkojmë kuptimin semantik në shqip është çadër, ku për qytetarin turk apo arab ndoshta nuk paraqet problem por për ne shqiptarët është qesharak! Emri Sabah apo Sabahete në shqip është Agim, përkatësisht Agime, emër me kuptim e përmbajtje të plotë shqip, por ata janë sipas gjuhës arabe. Të tillë janë edhe edhe emri Bahri me kuptimin “detar”, Behlul – “i qeshur”, Asllan me kuptimin “Luan”, Avni – “ndihmës”, Avdullah – “rob i Zotit”, Emin – “besnik”, Alim – “dijetar” etj. Ndërsa emri Pjetër në shqip do të thotë “shkëmb” ose “gur”, Vlash do të thotë “i mbarë”, “i thjeshtë” ose “pa djallëzi”, Tonin ka kuptimin “i çmuar” ose “i lavdërueshëm” etj. Varësisht prej rrethanave e disponimit personal, nuk është çudi që ndonjë individ, në të ardhmen, të kërkojë të ndryshojë emrin me kuptimin në shqip.
Deri më tash nuk kemi pasur rast të lexojmë ndonjë artikull apo studim në lidhje me aspektin semantik të emrave personalë me origjinë arabe, turke, angleze apo gjermane, që do të ishte me interes për opinionin e gjerë. Sepse kemi të bëjmë me problem të dyfishtë si emër i huaj, ndërsa janë të paktë ata që dinë ta shpjegojnë anën semantike, përkatësisht kuptimin e tyre në shqip.
Emrat e huaj si modë
Në kohën tonë jemi dëshmitarë se të posalindurve iu vendosin emra të ndryshëm me kuptim italian, turk, arab, anglez etj., duke anashkaluar emrat me kuptimin shqip, dukuri e cila është shqetësuese. Si duket, telenovelat në gjuhë të huaja kanë pasur ndikimin e vet, dukuri e cila ka marrë përmasa të mëdha.
Një veprim të tillë nuk duhet trajtuar si trend bashkëkohor, por mungesë e edukimit, jo vetëm kombëtar. Pasi popujt e tjerë veprojnë ndryshe, në mbrojtje të identitetit të tyre kombëtar, në mënyrë analoge duhet të veprojnë edhe shqiptarët, pa marrë parsysh se ku jetojnë – në hapësirën e tyre etnogjeografike apo në diasporë. Ruajtja dhe mbrojtja e identitetit kombëtar shqiptar nuk i rrezikon të tjerët, por është në mbrojtje të identitetit kombëtar tash dhe në të ardhmen.
Përfundim
Emërtimi i fëmijëve është përgjegjësi e prindërve për të vendosur sipas dëshirës dhe shijes së tyre. Por, në kohën tonë, vendosja e emrave me kuptim turk, arab, anglez, gjerman, italian etj. paraqet çështje jo vetëm personale, por me peshë të veçantë sepse rrezikon identitetin kombëtar shqiptar. Sepse te popujt e tjerë, si më parë edhe tash ekziston një fanatizëm tek emrat e tyre popullorë e kombëtarë duke dëshmuar identitetin e tyre kombëtar. Por, në rrethana të reja shoqërore edhe shqiptarët kanë reflektuar, ku një pjesë kanë dëshmuar se emërtimet e huaja mund të zëvendësohen me emra me kuptimin shqip, duke dëshmuar dinjitet personal e familjar dhe vlerësim të identitetit kombëtar.