Në vend të hyrjes
O kujtime! O përshtypje! O kohë e fëmijërisë, kur me moshatarët e mi, gazshëm lundronim nëpër botën tonë të pastër! Askush më i lumtur se ne… Jeta me fuqi në shpërthim, mendja e pakapërcyeshme, zemra me ndjesi të veta, e kërthnesët e marra në tërë njomësinë dhe në tërë thjeshtësinë e vet. Fantazia, edhe ajo, si flutur e bardhë, dalë atëherë prej gërvoje – pa dëm, pa të keq – merrte trokun, e vend më vend, gem më gem, shkonte, kalonte, fluturonte pa gjetur kund ferrë, por gjithkund, lule. Pa ndeshur kund shtom a pengesë, por gjithkund duke gjetur e duke bërë livadh…
Me ne s’u mat kush.
O kohë të ëmbla, që nuk kthehen më!
Kujtimi i asaj periudhe freskon – dhe shumë herë vë në fashë jetën e rrëmuar prej tallazeve.
Anton Harapi
Një jetë në shërbim të dijes
Zarife Bajrami – Gjoni u lind më 30 shtator 1952 në Medvegjë. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, ndërsa përgatitjen profesionale e vazhdoi në Ferizaj, ku përfundoi me sukses shkollën normale në vitin 1974. Studimet e mëtejshme i ndoqi në Shkollën e Lartë Pedagogjike në Gjilan, duke u formuar si një arsimtare me përgatitje të gjithanshme.
Në fillim të karrierës, në Kosovë, punoi si mësuese e gjuhës ruse, të cilën, së bashku me atë serbe, e zotëronte me kompetencë. Për disa vite shërbeu në arsim me përkushtim të rrallë, duke i qëndruar besnike misionit të saj edukues.
Pas martesës me Sulejman Gjonin, u shpërngulën për në Mal të Zi, ku jeta e saj profesionale mori një dimension të ri. Në vitin 1987 filloi punë në fshatin Pistull, në një paralele të ndarë të shkollës fillore “Marshall Tito”, ku mësimin e zhvilloi në gjuhën malazeze. Nga viti 1988 deri në vitin 1991 punoi në shkollën fillore “Marko Nuculloviq” në Shtoj, në një paralele të kombinuar, po ashtu në gjuhën malazeze.
Më pas, për dhjetë vite me radhë, ishte pjesë e pandashme e shkollës së Sukubinës – një periudhë që do të mbetet si kapitulli më i ndritshëm i veprimtarisë së saj arsimore. Aty, me zërin e saj të qetë dhe me butësinë që e karakterizonte, u bë shtylla e edukimit për shumë breza fëmijësh. Më vonë, u transferua në shkollën e Katërkollës, ku vazhdoi me të njëjtin përkushtim, duke qenë gjithnjë një figurë shembullore për kolegët dhe e dashur për nxënësit.
Puna e saj u vlerësua nga drejtuesit e institucioneve arsimore, inspektorët, prindërit dhe komuniteti. Ishte mësuese e dalluar, e lavdëruar për metodën, qëndrimin njerëzor dhe përkushtimin ndaj dijes e nxënësve.
Pas një karriere të gjatë, Zarife Bajrami Gjoni doli në pension më 2 shtator 2019. Me largimin e saj nga bankat e shkollës u ndez një mirënjohje e përjetshme në zemrat e atyre që u edukuan prej saj.
Zarifja nuk ishte vetëm një mësuese. Ishte një burim dashurie, durimi dhe diturie që vazhdon të jetojë përmes brezave që ajo formoi për vite me radhë.
Kur çanta mbante libra dhe ëndrra
Ishte një kohë e bukur, kur fëmijët ecnin çdo mëngjes drejt shkollës, si të udhëhequr nga një ftesë e brendshme, e padukshme. Çdo hap që bënim nuk ishte vetëm drejt një ndërtese, por drejt një bote të re. Në shpinë kishim çanta të rënda me libra, por në zemër mbanim diçka më të madhe – ëndrrat tona.
Era e freskët e mëngjesit na prekte fytyrat. Kishim faqe të kuqe nga të ftohtit, por sytë na shkëlqenin nga një ndjenjë që nuk dinim si ta quanim – ndoshta ishte kuriozitet, ndoshta gëzim, ndoshta thjesht dëshira për shkollë dhe për të qenë në mesin e shokëve dhe shoqeve.
Çdo mëngjes, përveç nënës e babait që më përcillnin me urime, më përshëndetnin edhe gjyshi e gjyshja, që jetonin afër nesh, bashkë me axhën. Gjatë ecjes nëpër rrugën e katundit tonë, unë që vija nga Vaqerra, shikoja gratë në oborret e shtëpive, të mbledhura rreth punëve të mëngjesit. Dikush nxitonte të çonte lopët në livadhe, dikush vinte teshat e lara në tel, dikush u hidhte misër pulave – por asnjëherë nuk mungonin përshëndetjet dhe urimet që ta kalonim bukur ditën në shkollë. Kishte një ngrohtësi që ta ndizte shpirtin kur e dëgjoje urimin: “Kaloshi mirë, u pastë nana!” – dhe e merrje me vete në çantë, bashkë me lapsin dhe bukën e mëngjesit.
Kur ndokush kalonte me makinë – ndonjë Lladë, Fiqo apo Zastavë – e dëgjonim zilen e borisë si një këngë që na ngazëllente. Ne brohorisnim pa ditur pse, ndoshta thjesht sepse ishim të lumtur.
Në pranverë, kur kumbullat piqeshin buzë rrugës, zgjatnim duart dhe merrnim ndonjë kokërr që e ndanim menjëherë me njëri-tjetrin. Dhe në dimër, rruga me ujë na bënte të merrnim çizmet e gjata deri te rruga kryesore. Pastaj i fshihnim në një vend sekret, pranë një kapërcyelli apo në gardh që as ushtria e Karakollit në Sukubinë nuk do mund t’i gjente.
Syri ynë ishte mësuar me tabelën afër kufirit që thoshte në tri gjuhë:
Paznja – Granični pojas!
Vini re – Zonë kufitare!
Achtung – Das Grenzgebiet!
Ishte kjo tabelë që na kujtonte çdo ditë se jeta jonë fëmijërore zhvillohej në një copëz toke që flinte në një buzë të ndjeshme të botës. Por ajo nuk ishte vetëm një shenjë paralajmëruese për kalimtarët – për ne, ajo ishte mësuesja jonë e parë për kufijtë e dukshëm dhe të padukshëm të jetës.
Na mësonte se gjithçka ka një cak: fjala që thuhet, loja që luhet, rruga që mund të kalohet. Na tregonte, pa zë, se edhe në gëzimin fëmijëror ka një ndjesi përgjegjësie, një vetëdije se liria e vërtetë nuk është mungesa e kufijve, por kuptimi i tyre.
Në atë tabelë, ne lexonim më shumë se tri fjali në tri gjuhë – lexonim mësimin e parë për maturinë. Dhe këtë mësim e bartëm më vete në çdo hap që bëmë pastaj në jetë.
Duke ecur përpjetë kah shtëpitë e Kurtajve lart, gjithmonë kishte një ushtar në pikën vrojtuese, që sodiste horizontin me dylbi. Edhe kur shkonim në shkollë, edhe kur ktheheshim, pothuajse gjithmonë takonim ushtarë në rrugë. Ne i përshëndesnim me “dobro jutro”, “dobar dan” ose “zdravo – doviđenja”.
Në syrin tonë të fëmijëve të Sukubinës, prania e ushtrisë i jepte seriozitet katundit tonë. Na dukej sikur vendi ynë, edhe pse i vogël, kishte një rëndësi të veçantë. Kjo ndjesi na shtynte të qëndronim më drejt, të ecnim me më shumë kujdes, të flisnim me më shumë nderim. Sepse, në një mënyrë të çuditshme, ndjenim se ata ruanin edhe rrugët tona, edhe gëzimet tona, edhe gjithë atë jetë që rritej ngadalë si një pemë në buzë të kufirit..