Kisha e Shën Vlladimirit përbën një nga vendet më të rëndësishme të peizazhit sakral mesjetar në hapësirën mes Shkodrës dhe Tivarit. Vendndodhja e saj mbi malin e Sumës (i njohur edhe si mali i Vlladimirit) ka qenë objekt debatesh historiografike, veçanërisht në raport me identifikimin modern të kultit me malin e Rumisë. Megjithatë, një korpus i gjerë burimesh veneciane, kishtare, kartografike dhe etnografike nga shekujt XV-XX e lokalizon në mënyrë të vazhdueshme këtë kishë pikërisht mbi Sumë, në kufirin mes dioqezave të Shkodrës dhe Tivarit.
Dëshmitë më të hershme dokumentare datojnë në shekullin XV. Në dy akte veneciane të viteve 1406 dhe 1426 përmendet “S. Vladimiro” si pikë kufitare referimi mes rrethit të Ulqinit dhe atij të Shkodrës, çka sugjeron se vendi ishte tashmë i njohur dhe i rëndësishëm në topografinë administrative dhe kishtare të kohës.
Në shekullin XVII, burimet bëhen më të qarta: vizita kanonike e peshkopit Francesco Cruta (1641) në Anë të Malit përmend një kapelë kushtuar Shën Vlladimirit në majë mali dhe një komunitet prej rreth 20 familjesh që e shërbenin atë.
Raporti i argjipeshkvit të Tivarit, Francesco Leonardi (1642), e vendos festën e Shën Vlladimirit më 22 maj dhe thekson se ajo kremtohej gjerësisht nga besimtarët rreth Shkodrës “pranë një mali ku ndodhet kisha e tij”, duke e lidhur qartë kultin me një vend të lartë e të veçuar.
Dëshmia më e rëndësishme vjen nga Pjetër Bogdani (1681), i cili dëshmon se gjatë kohës së tij si peshkop i Shkodrës, ai vetë mori pjesë në procesione drejt majës së malit të Sumës, ku ndodhej kisha e Shën Vlladimirit, dhe se festa kremtohej tradicionalisht në ditën e tretë të Pentekostit.
Burimet kartografike e përforcojnë këtë lokalizim. Harta e Giacomo Giovanni Rossit (1689) shënon toponimin “S. Valdimir” në zonën e Anës së Malit, në një pozicion që përkon me malin e Sumës. Po ashtu, raporti i Vinçenc Zmajeviqit (1703) e përshkruan fizikisht kishën si një ndërtim mesatar që mund të riparohej me një shumë relativisht modeste, duke sugjeruar se ajo ishte ende funksionale në fillim të shekullit XVIII.
Përtej burimeve arkivore dhe kartografike, një rëndësi të veçantë për lokalizimin dhe kuptimin e kultit të Shën Vlladimirit në malin e Sumës ka edhe kujtesa etnografike e Anës së Malit. Një dëshmi e regjistruar në mesin e shekullit XX nga një grua 97-vjeçare e fshatit Krythë përforcon idenë e një tradite rituale të vazhdueshme dhe të rrënjosur thellë në peizazhin e shenjtë të malit. Sipas saj, mali i Vlladimirit dhe mali i Sumës ishin një dhe i njëjti vend, ku “kisha e mbretit” dhe “kisha e mbretëreshës” qëndronin në majë si qendra simbolike e pelegrinazhit popullor. Ajo kujtonte, mbi bazën e rrëfimeve të të atit, ekzistencën e njëzet e katër burimeve me “ujë të gjallë”, me një burim kryesor në majë, i cili në mënyrë ciklike zhdukej dhe rishfaqej – zakonisht të martën pas Ditës së Shën Gjergjit. Ky motiv i ujit që “lëviz” ose “fsheh” vetveten përkon me një shtresëzim besimesh arkaike ballkanike mbi burimet shëruese, të cilat më vonë u integruan në praktikën e krishterë popullore.
Rrëfimi i saj përshkruan një pelegrinazh pa ndërmjetësim formal klerikal: njerëzit ngjiteshin vetë në majë, sillnin qirinj, ushqim dhe lule, ndërsa të sëmurët pinin nga burimi dhe hidhnin para si ofertë votive – praktika që gjejnë paralele në shumë vende të Ballkanit dhe që sugjeron një vazhdimësi mes kultit të ujit dhe adhurimit të shenjtorit. Ajo përmend gjithashtu një traditë, sipas së cilës, në periudhën osmane, tregtarët e kishin “mbyllur” burimin me dyll, duke e devijuar ujin drejt Bunës (lumit të Bunës) pranë Shën Gjergjit – një motiv legjendar që, pavarësisht natyrës së tij folklorike, dëshmon për një kujtesë kolektive mbi transformimet e peizazhit sakral.
Po ashtu, rrëfimi lidh drejtpërdrejt mbetjet e dukshme në majë me një fortifikim të lashtë, duke hapur pyetjen – tashmë të artikuluar edhe nga Joviqeviqi – nëse këto struktura janë mesjetare apo më të hershme. Në këtë kuptim, dëshmia nga Krytha nuk është thjesht anekdotike: ajo e ankoron malin e Sumës në një horizont të gjatë kohor si vend pelegrinazhi, ku shtresëzohen tradita paraosmane, krishterimi popullor dhe memoria lokale. Kulti i “ujit të gjallë”, ofertat votive dhe toponimia e lidhur me emrin e Vlladimirit e përforcojnë tezën se maja e Sumës ka funksionuar historikisht si një qendër sakrale e rajonit, në përputhje me dëshmitë dokumentare të shekujve XVII–XVIII.
Në përfundim, tërësia e burimeve – nga dokumentet veneciane, raportet kishtare dhe hartat historike, te tradita gojore e Anës së Malit – konvergon në të njëjtin konkluzion: kisha e Shën Vlladimirit ka qenë e vendosur mbi malin e Sumës dhe ky vend ka shërbyer për shekuj si një pikë qendrore e devocionit ndërfetar dhe ndërkomunitar, duke e bërë Sumën një nga peizazhet më domethënëse të sakralitetit historik në rajon.