Udhëtimi drejt Parisit dhe Romës është si një udhëtim mes dy karaktereve të ndryshme njerëzore: njëri i heshtur, elegant dhe i përmbajtur, tjetri i zhurmshëm, i hapur dhe emocional. Dy qytete që ndodhen në të njëjtin kontinent dhe mbartin histori madhështore, por që ofrojnë përvoja krejtësisht të ndryshme për këdo që i viziton.
Parisi të pret me një hijeshi që nuk ka nevojë për fjalë. Që në shëtitjen e parë buzë lumit Sena, qyteti duket sikur lëviz me një ritëm të vetin, të qetë dhe të rregullt. Ndërtesat e vjetra me fasada elegante, urat artistike dhe kafenetë klasike krijojnë një ndjesi harmonie të vazhdueshme. Kulla Ajfël (Eiffel), edhe pse e vizituar nga miliona njerëz çdo vit, ruan një solemnitet që të imponon respekt, ndërsa Luvri (Louvre) të bën të ndihesh i vogël përballë artit dhe historisë.
Jeta në Paris është e disiplinuar. Njerëzit janë korrektë, por të rezervuar; buzëqeshjet janë të rralla dhe komunikimi mbetet kryesisht formal. Edhe pse qyteti është i hapur për turistët, vizitori shpesh ndjehet si vëzhgues, jo si pjesë e jetës së përditshme. Gjuha frënge, e bukur dhe krenare, shpesh krijon një distancë të padukshme mes vendasve dhe të huajve. Parisi të magjeps me pamjen dhe kulturën, por rrallë të ofron afërsi emocionale.
Roma, në anën tjetër, nuk të lë hapësirë për distancë. Është një qytet që të përfshin që në momentin e parë. Rrugët e ngushta, trafiku i çrregullt, zërat e lartë dhe gjestet plot energji të njerëzve krijojnë një kaos që, çuditërisht, ndihet i gjallë dhe i sinqertë. Historia këtu nuk qëndron e heshtur; ajo jeton mes njerëzve, në hijen e Koloseut, në gurët e Forumit Romak dhe në sheshet ku jeta vazhdon pa ndalesë.
Koloseu shfaqet papritur mes ndërtesave moderne, si një kujtesë se Roma nuk e ka lënë kurrë të shkuarën pas. Sheshi Navona, Fontana di Trevi dhe Trastevere janë vende ku turistët dhe vendasit përzihen natyrshëm, duke e bërë qytetin të duket gjithmonë në lëvizje.
Udhëtimi drejt Parisit dhe Romës është një kalim mes dy qytetërimeve që kanë formësuar Evropën jo vetëm në arkitekturë dhe art, por edhe në mendësi, politikë dhe kulturë. Dy kryeqytete që mbartin histori të mëdha dhe identitete të forta, por që i shfaqin ato në mënyra krejtësisht të ndryshme.
Parisi të pret me hijeshinë e tij të matur dhe me një ndjenjë rregulli që duket se buron nga vetë historia e tij. I formësuar fuqishëm gjatë shekujve, veçanërisht pas Revolucionit Francez të vitit 1789, qyteti mban ende gjurmët e ideve të lirisë, barazisë dhe vëllazërisë. Shëtitja buzë Senës nuk është thjesht romantike, por edhe historike: këtu kanë ecur filozofë, shkrimtarë dhe revolucionarë që kanë ndikuar mendimin evropian.
Ndërtesat e Parisit, me arkitekturën e tyre simetrike dhe elegante, janë kryesisht fryt i rindërtimit të shekullit XIX, gjatë kohës së baronit Haussmann, i cili i dha qytetit formën moderne. Kulla Ajfël (Eiffel), e ndërtuar në vitin 1889 për Ekspozitën Botërore, ishte fillimisht e kundërshtuar, por sot është simbol i padiskutueshëm i Francës. Muzeu i Luvrit (Louvre), dikur pallat mbretëror, ruan brenda tij shekuj historie dhe arti, nga civilizimet e lashta deri tek epokat moderne.
Megjithatë, Parisi mbetet një qytet që e ruan distancën. Edhe pse historia e tij flet për revolucione dhe ndryshime të mëdha, jeta e përditshme është e qetë, e disiplinuar dhe disi e ftohtë për vizitorin e huaj. Njerëzit janë korrektë, por jo të hapur, dhe qyteti të fton më shumë të vëzhgosh sesa të përfshihesh.
Roma, në të kundërt, është histori e gjallë. E quajtur shpesh “Qyteti i Përjetshëm”, ajo mbart mbi 2 500 vjet histori të pandërprerë. Çdo hap në këtë qytet është një takim me të shkuarën. Koloseu, i ndërtuar në shekullin e parë pas Krishtit, dëshmon fuqinë e Perandorisë Romake dhe spektaklet që dikur mbanin gjallë masat. Forumi Romak, zemra politike dhe shoqërore e Romës antike, flet për një qytet që dikur sundonte botën.
Roma nuk është vetëm perandori; ajo është edhe qendra e krishterimit. Vatikani, shteti më i vogël në botë, mbart një peshë të jashtëzakonshme historike dhe shpirtërore. Bazilika e Shën Pjetrit, e ndërtuar mbi varrin e apostullit, është simbol i ndikimit shekullor të Kishës Katolike në historinë evropiane.
Por ndryshe nga Parisi, Roma nuk e mbyll historinë në libra apo muze. Ajo e përzien me jetën e përditshme. Banorët kalojnë pranë monumenteve antike pa u ndalur, ndërsa turistët përpiqen të kapin çdo detaj me aparate fotografike. Kjo bashkëjetesë mes së shkuarës dhe së tashmes e bën qytetin të zhurmshëm, të rrëmujshëm, por edhe thellësisht njerëzor.
Por për një udhëtar shqiptar, Roma ka një dimension tjetër, më të thellë dhe më personal. Këtu, gjuha shqipe nuk është e huaj. Ajo dëgjohet shpesh, ndonjëherë edhe më shumë sesa italishtja. Në një kafene të vogël pranë stacionit Termini, kamerieri na përshëndet në shqip dhe, pa u habitur fare, fillon një bisedë për Shqipërinë, familjen dhe vitet e emigrimit. Ai vjen nga Vlora dhe prej dy dekadash jeton në Romë.
“Roma u bë shtëpia ime”, thotë ai, “por Shqipëria mbetet gjithmonë në zemër”.
Takime të tilla ndodhin shpesh. Në një dyqan suveniresh, një djalë nga Korça rrëfen se si ka ardhur në Itali në vitet e vështira të emigrimit dhe si sot fëmijët e tij janë rritur mes dy kulturave. Ai flet shqip me lehtësi dhe italisht me po aq natyrshmëri, duke treguar se Roma është një qytet ku shqiptarët janë integruar, por nuk e kanë humbur identitetin.
Këto takime i japin Romës një ngrohtësi që Parisi nuk e ofron në të njëjtën mënyrë. Roma nuk është vetëm një qytet për t’u parë, por për t’u jetuar dhe për t’u ndjerë. Ajo të lodh me zhurmën dhe ritmin e saj, por në të njëjtën kohë të mban pranë me njerëzit dhe afërsinë njerëzore.
Në fund të udhëtimit, krahasimi mes Parisit dhe Romës mbetet i hapur dhe i ndershëm. Parisi mbetet kryeqyteti i elegancës, artit dhe qetësisë aristokratike. Roma, ndërkohë, është kryeqyteti i emocioneve, historisë së gjallë dhe i një komuniteti që për shqiptarët e bën qytetin të ndihet si shtëpi larg shtëpisë. Dy qytete të mëdha, dy përvoja të ndryshme, por një udhëtim që mbetet gjatë në kujtesë, jo vetëm për pamjet, por për njerëzit dhe historitë që i japin kuptim çdo rruge.