Etnogjeneza ilire në trevën e Ballkanit dhe më gjerë deri në Apenine dhe Pireneje përfshin një pjesë të madhe të kontinentit evropian. Duke qenë se jetojmë në territorin e ish-Jugosllavisë, pra, në Ballkan, do të përfshijmë trevat që nëpërmjet etnogjenezës, kompaktësisë gjuhësore, kulturës dhe hartave topografike ishin dhe do të mbeten iliro-shqiptare.
Çdo përpjekje për shkatërrim dhe veprime subversive kundër shembjes së këtij rrethi historik kompakt nuk ka dhënë fryte.
Përkundrazi, nëpërmjet lindjes së shtetit modern shqiptar ka ndodhur homogjenizimi i kombit shqiptar, i cili do të jetë një faktor stabiliteti në të ardhmen dhe një pengesë për përpjekjet e mëtejshme asimiluese për të përvetësuar këtë hapësirë etnike nga ky komb që trashëgon dhe ruan në mënyrën më të qëndrueshme origjinën e tij ilire, përkatësisht nga shqiptarët.
Si pasqyrohen këto sulme, para së gjithash nëpërmjet distancimit të shqiptarëve të sotëm, kryesisht të malazezëve por edhe të një pjese të kombeve të tjera moderne me origjinë shqiptare nga vetë rrënjët e bazamentit etnik ilir. Deri rreth një shekull më parë, gjuha malazeze ose ndonjë gjuhë tjetër sllave nuk flitej në territorin e fisit të sotëm malazez Kuçi, por edhe malazezët e tjerë i dinë gjithashtu rrënjët e tyre nga Lezha në Shqipëri, që i referohet një fisi të rëndësishëm malazez – nahija e Leshanit (Lješanska nahija), madje edhe më poshtë, që është vetë Leshkopolje, Bijellopavliqi, fisi Moraça, pjesa më e madhe e nahijes së Rijekës dhe ish-qyteti i dikurshëm i Risanit, i cili ishte seli e mbretëreshës ilire Teuta. Ka shumë fise të tjera malazeze me toponime ilire dhe mbetje të vendeve të kultit katolik dhe dialektit të gjuhës shqipe. Më kujtohet një vend i mrekullueshëm Arbanasi në qytetin e Zarës (Dalmacia veriore) – Kroaci, parardhësit e të cilëve e kanë origjinën nga Tivari, gjegjësisht nga Kraja, Shestani dhe vende të tjera nën malin e shenjtë të Rumisë.
Institucioni i parë fetar në territorin e Malit të Zi të sotëm është Argjipeshkvia e Tivarit ose e Duklës, e Kishës Katolike Romake, së cilës i përkisnin malazezët.
Shkrimtari më i madh i Malit të Zi, i ndjeri Jevrem Brkoviq, ishte i pari që shkroi për këtë në javoren e Kishës Katolike “Glas Koncila“ në vitin 1991, duke thënë se në detin, nëndetin dhe përreth detit tonë sheh një union të madh Adriatik, i cili do të përbëhet nga Shqipëria – Mali i Zi – Kroacia! Sot, kjo ëndërr është tashmë në kulmin e saj përmes integrimit në NATO, por mendoj se shkrimtari më i madh i të gjitha kohërave në Mal të Zi duhej ta trashëgonte atë në tokën ilire.
Nëse faktori i huaj ishte vendimtar në tëhuajtjen e malazezëve nga rrënjët e tyre shqiptare, qoftë nëpërmjet fesë, gjuhës sllave që është bërë dominuese dhe kulturës, ky fenomen megjithatë duhet të vëzhgohet edhe nëpërmjet individit – njeriut!
Një numër i madh i malazezëve dhe një pjesë e vogël e shqiptarëve, në vend të “Urës mbi Zhepë“ kanë lexuar “Oborrin e mallkuar“, shumë nga të dy korpuset zgjodhën të linin gjurmë përmes serbëve dhe boshnjakëve imagjinarë në territorin e Malit të Zi! Këtij fenomeni mund t’i qasemi vetëm me të vërtetën e bazuar në fakte dhe jo me konfrontim, sepse nuk duhet prekur ndjenja e përkatësisë ndaj një kombi të caktuar, por falsifikimet sigurisht që duhen ndaluar!
Shqipëria e Madhe si koncept i shpikur
Duke marrë parasysh që pozicioni gjeografik i Shqipërisë nuk do të kërkonte ushtarë në kufijtë e saj, sepse është e rrethuar nga të gjitha anët nga bashkatdhetarët në Dardani (Kosovë), Mal të Zi, Maqedoni të Veriut dhe Greqi, atëherë nga disa qendra, kryesisht nga Beogradi, lindi koncepti manipulues, e ashtuquajtuara Shqipëri e Madhe.
Nuk ekziston kurrfarë Shqipërie e Madhe, ka vetëm një Shqipëri natyrore, e cila është një proces i pakthyeshëm integrimi i të gjithë shqiptarëve në një hapësirë gjuhësore, ekonomike, kulturore, kombëtare, që mund të admirohet nga kombe të tjera jo vetëm në Ballkan, por edhe në Evropë e më gjerë. Nëse kjo kuptohet në mënyrën e duhur dhe jo në mënyrën e gabuar, atëherë humbet një fqinj i madh dhe i mirë, i cili është një faktor paqeje dhe stabiliteti në Ballkan, dhe ai është shteti i Shqipërisë me të gjitha pasuritë e tij që zotëron. Si ateistët ashtu edhe pjesëtarët e të tri feve monoteiste dhe të tjerët jetojnë nën kapelën shqiptare, duke marrë frymë me një mushkëri për etnosin e vet shqiptar. Është krenari të jesh shqiptar, porosit një malazez.