Politika nacionaliste dhe shoviniste e Rankoviqit në drejtimin e Sigurimit Shtetëror jugosllav ndaj shqiptarëve në Kosovë u shpreh dhe zbatua, në veçanti në periudhën e viteve 1951-1957. Në fillim të vitit 1951, në linjën e nacionalizmit dhe shovinizmit të Aleksandar Rankoviqit u ndërmor aksioni për deklarimin e shqiptarëve me kombësi turke. Në realizimin e këtij aksioni pati qëndrime tendencioze dhe nxitëse, madje edhe stimulime materiale që qytetarët të deklaroheshin turq, edhe pse nuk e ndienin veten të tillë. Për më tepër pati edhe presione brutale fizike që qytetarët të deklaroheshin pjesëtarë të kombësisë turke. Pas këtij aksioni, prej 97 954 qytetarëve që më 1953 u evidentuan si turq në Jugosllavi, numri i turqve më 1961 u rrit artificialisht në 259 536 ose afro 260 për qind.
Duhet vënë re koincidencën ndërmjet aksionit për deklarimin e shqiptarëve e të myslimanëve si pjesëtarë të kombësisë turke dhe aksionit për shpërnguljen në Turqi. Në të vërtetë, në kushtet jashtëzakonisht të vështira të presionit agresiv të Stalinit ndaj Jugosllavisë, më 1953 u arrit nënshkrimi i marrëveshjes mbi Paktin ballkanik ndërmjet Jugosllavisë, Greqisë dhe Turqisë. Qeveria turke e shfrytëzoi këtë moment që nga Jugosllavia të kërkojë zbatimin e traktatit shtetëror të nënshkruar ndërmjet Turqisë e Jugosllavisë më 1938 për shpërnguljen e qytetarëve nga Jugosllavia në Turqi. Lidhur me këtë u arrit “marrëveshje xhentëlmene” mbi zbatimin e atij traktati.
Qeveria jugosllave u përcaktua për shprnguljen individuale të qytetarëve në Turqi, në bazë të vetëdeklarimit të atyre qytetarëve dhe të sigurimit të “visikës”, domethënë të fletëgarancisë së qytetarëve nga Turqia se garantojnë mbajtjen e të shpërngulurve në atë vend.
Mirëpo, grupi fraksionist i Aleksandar Rankoviqit dhe organet e Sigurimit Shtetëror e shfrytëzuan dhe e keqpërdorën këtë “marrëveshje xhentëlmene” me qëllim të nxitjes e edhe të ndërmarrjes së presionit ndaj qytetarëve, posaçërisht pjesëtarëve të kombësisë shqiptare që të deklaroheshin turq, me qëllim të shpërnguljes në Turqi. Në këtë drejtim u stimuluan qytetarët dhe u bënë lehtësi e u thjeshtësua procedura për ndërrimin e kombësisë dhe përgatitjen e dokumenteve për shkuarjen në Turqi, deri te lirimi nga obligimi ushtarak i atyre që shpërnguleshin. Mbi këtë bazë u shtua numri i qytetarëve që edhe ashtu shkonin në Turqi për shkaqe ekonomike, familjare, ideologjike e të tjera. Në periudhën prej vitit 1953 deri më 1966 në Turqi u shpërngulën 230 716 persona, prej të cilëve më se 80 000 pjesëtarë të kombësisë shqiptare.
Se shpërngulja në Turqi nuk ishte e natyrshme, por u stimulua politikisht dhe me zbatimin e metodave të presionit shihet nga fakti se pas Plenumit të Brioneve të KQ të LKJ (1966) jo vetëm u pakësua në mënyrë drastike, por faktikisht u ndërpre. Përkundrazi, në periudhën postbrionase kemi madje edhe kthim të qytetarëve nga Turqia në Jugosllavi.
Deformimi më drastik i forcave nacionaliste dhe shoviniste në marrëdhëniet ndërnacionale në Kosovë dhe forma më brutale e presionit ndaj masave shqiptare është i ashtuquajturi aksion i mbledhjes së pushkëve në dimrin e vitit 1955/1956. Mbasi që organet e Sigurimit Shtetëror në Kosovë inskenuan gjoja përgatitjen e kryengritjes nga shqiptarët për t’iu bashkuar Shqipërisë. Me qëllim të grumbullimit të armëve, u ndërmor aksioni masiv tremujor i presionit dhe rrahjes së qytetarëve, kryesisht të pjesëtarëve të kombësisë shqqiptare, për gjoja dorëzimin e armëve. Përkah masivitetit dhe metodave brutale të presiont ndaj shqiptarëve, ky aksion ishte i ngjashëm me ato që i ndërmerrte borgjezia serbomadhe gjatë kohës së Jugosllavisë së vjetër.
Gjatë këtij aksioni u rrahën jo vetëm ata që faktikisht posedonin armë, por edhe shumë banorë të pafajshëm dhe aktivistë politikë. Kështu, pas Plenumit të Brioneve u konstatua se gjatë këtij aksioni u rrahën më se 30 000 persona, prej të cilëve afro njëqind qytetarë vdiqën si pasojë e rrahjeve.
Se nuk ishte fjala për grumbullim të vërtetë të armëve nga popullsia, por për një manipulm politik, shihet nga fakti sa ky aksion nuk u ndërmor në mbarë Jugosllavinë dhe nga ajo se prej afro 30 000 pushkëve, që me atë rast u mblodhën nga popullsia, menjëherë pas përfundimit të aksionit afro 15 000 sosh dhe revolesh iu kthyen përsëri shqiptarëve, atyre që me rastin e terrorit të përmendur dhe në mënyra të tjera u rekrutuan si bashkëpunëtorë të Sigurimit Shtetëror.
Duke e kualifikuar këtë aksion si keqpërdorim të rëndë të Sigurimit Shtetëror, në dokumentin e KK të LK të Kosovës të vitit 1966 thuhet: “Deformimet më të rënda dhe pasojat më të rënda politike i solli aksioni i mbledhjes së armëve në dimrin e vitit 1956… Metodat me të cilat u zbatua aksioni i kaluan të gjithë kufijtë e të drejtave kushtetuese e ligjore të qytetarëve dhe të drejtave të organeve. U bënë maltretime prej shpullave e deri te masat drastike të mundimeve, madje deri te likuidimi fizik, paaftësimi i përhershëm, vrasjet etj.”
Formë tjetër e deformimit drastik të organeve të Sigurimit Shtetëror lidhur me pjesëtarët e kombësisë shqiptare ishte inskenimi i proceseve gjyqësore dhe formimi i organizatave artificiale armiqësore, me qëllim të kompromitimit të popullit shqiptar në Jugosllavi. Kështu, në vitin 1956, mu në kohën e aksionit për mbledhjen e armëve dhe të shpërnguljeve intensive në Turqi, u inskenua “Procesi gjyqësor i Prizrenit”, me të cilin u desh të diskualifikoheshin dhe të likuidoheshin politikisht shumë funksionarë të lartë të Kosovës, pjesëmarrës me merita të LNÇ-së dhe intelektualë eminentë shqiptarë. Procesi gjyqësor duhej të “argumentonte” se këto kuadro ishin në pozitat e irredentizmit dhe të lidhur me shërbime të huaja informative. Ali Shukriu konstatoi me të drejtë në Plenumin e KQ të LK të Serbisë më 1966 se këtu qe fjala për “prerjen e knjazëve”, përkatësisht për likuidimin e kuadrove të kombësisë shqiptare.
Pas Plenumit të Brioneve të KQ të LKJ-së, Komisioni zyrtar i Këshillit Ekzekutiv të Kosovës informoi në mënyrë të dokumentuar opinionin se ishte fjala për konstruktimin, përkatësisht inskenim të të ashtuquajturit “Proces të Prizrenit”.
Gjithashtu, pati raste që organet e Sigurimit Shtetëror në Kosovë të formojnë organizata artificiale armiqësore dhe në bazë të akuzave të rrejshme t’i burgosin e keqtrajtonin pjesëtarët e kombësisë shqiptare. Kështu, në mbledhjen plenare të KK të LK të Kosovës më 1966 u përmend rasti i krijimit të organizatës artificiale irredentiste prej 30 anëtarësh në rrethin e Lipjanit. Mirëpo, mbasi nuk qe e mundur të inskenoheshin akuza të rrejshme, këta qytetarë u liruan nga burgu si të pafajshëm.
Mosbesimi ndaj inteligjencës shqiptare dhe dyshimi në punonjësit kulturorë-arsimorë e artistikë, pjesëtarë të kombësisë shqiptare, ishin karakteristikë e forcave nacionaliste dhe shoviniste në krye me Rankoviqin. U krijua psikoza e dyshimit dhe e mosbesimit ndaj çdo aktiviteti të karakterit krijues në gjuhën shqipe. Për më tepër, nga organet e Sigurimit evidentoheshin personat që e blinin rregullisht “Rilindjen”, të cilën e botonte Lidhja Socialiste e Kosovës.
Deformimet e përmendura, respektivisht politika nacionaliste dhe shoviniste lidhur me Kosovën dhe pjesëtarët e kombësisë shqiptare, u manifestuan edhe në politikën investuese ndaj Kosovës. Deri në vitin 1961 Kosova nuk bënte pjesë në “klubin” e republikave dhe të viseve jo mjaft të zhvilluara, kurse deri më 1958, kur shkalla e shtimit të të ardhurave shoqërore në Jugosllavi ishte 8 për qind, në Kosovë ajo qe 1.7 për qind, gjë që solli shtimin e mëtejshëm të shpërpjesëtimeve në zhvillimin e Kosovës në krahasim me republikat dhe viset tjera.
Është e vërtetë historike se forcat nacionaliste e shoviniste serbomadhe rankoviqiane manipuluan me organet e Sigurimit dhe i keqpërdorën ato në Kosovë, për presione dhe deformime lidhur me pjesëtarët e kombësisë shqiptare. Në të vërtetë, ajo ishte një politikë antishqiptare me pasoja të rënda për pozitën e popullit shqiptar në Kosovë.
Duhet të themi se forcat e lartpërmendura nacionaliste dhe shoviniste, në krye me Rankoviqin, që vepruan për një kohë të gjatë, u dënuan dhe u hodhën poshtë në Plenumin e Brioneve të KQ të LKJ më 1966.
Duke folur për deformimet lidhur me Kosovën dhe kombësinë shqiptare në Jugosllavi, J. B. Tito në Kongresin XI të LKJ-së, të mbajtur më 1979, ndër të tjera, ka thënë: “Qysh nga koha e Jugosllavisë së paraluftës kemi trashëguar një gjendje shumë të rëndë në Kosovë: prapambeturinë e përgjithshme ekonomike e shoqërore dhe antagonizma të mëdha kombëtare… Jugosllavia e re mori masa të rëndësishme për eliminimin e trashëgimisë së rëndë dhe në këtë drejtim arriti rezultate të rëndësishme në Kosovë, të cilat assesi nuk duhet kurrë t’i nënçmojmë, por, në të njëjtën kohë, duhet të bëjmë një vështrim kritik dhe të pyesim: A kemi gabuar në të kaluarën? Kuptohet, pati gabime, sidomos deri në mbledhjen plenare të KQ të LKJ-së. Atëherë KQ e LKJ-së i dënoi vendosmërisht elementet dogmatike, të cilët në njëfarë kuptimi patën monopol mbi Kosovën e Metohinë. Pati lënie pas dore të interesave të kombësisë shqiptare, arbitrarizëm dhe veprime të palejueshme. Ne edhe sot i ndiejmë pasojat e kësaj, por përpiqemi t’i eliminojmë sa më parë”.
Mirëpo, mbetet çështje e hapur për shqyrtime të mëtejshme politike se pse kryetari i Jugosllavisë, J. B. Tito, nuk ka vepruar më parë, d.m.th. para Plenumit të Brioneve (1966), për t’i ndaluar forcat nacionaliste dhe shoviniste në krye me Rankoviqin, të cilat kanë vepruar për një kohë të gjatë nga pozita antishqiptare dhe kundër Kosovës? A mund të supozohet se nuk ka qenë mirë i informuar për një gjendje të tillë në organet e Sigurimit Shtetëror apo do të ketë pasur arsye të tjera?!
(Autori është politolog dhe anëtar i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Duklës)