Mr. Ali Hertica
“Demokracia: Një formë e shtetit për të gjithë njerëzit që ndikojnë në grantet e qeverisë”.
Ky është përkufizimi i demokracisë nga fjalori. Për shekuj me radhë, njerëzit kanë trajtuar pyetjen se çfarë është demokracia dhe se si ajo duhet të jetë?
Disa nga emrat e parë të mëdhënj që kontribuan në mendimin politik ishin Platoni dhe Aristoteli. Ata jetonin në kohën e Athinës së lashtë, një periudhë që filloi rreth 500 p.e.s. Athina ishte ndër të tjera e njohur për arkitekturën e saj, kulturën dhe filozofinë e lulëzuar, diçka për të cilën Platoni dhe Aristoteli kontribuan. Në Athinë, fjala demokraci ishte përdorur më parë: “demos” që do të thotë njerëzit, dhe “kratos” do të thotë pushtet, sundim. Prandaj mund të thuhet se demokracia është “shpikur” në Athinë. Demokracia në Athinë ishte një demokraci direkte.
Në periudhën e dytë të rëndësishme të mendimit politik ishte Rilindja rreth viteve 1350-1525. Rilindja filloi në qytet e shteteve italiane, ku mirëqenia e bankierëve dhe tregtarëve u rrit në mënyrë të konsiderueshme. Interesi lulëzoi në masë të qytetarëve të vetëdijshësh. Gjatë kësaj kohe ka jetuar Niccolò Machiavelli (Nikollo Makiavelli), i cili ishte pjesë e traditës republikane.
Në shekullin e 16-të ndodhi reformimi i cili ishte një ndryshim i madh. Pasuria e madhe e Kishës Katolike Romake ishte në kontrast të madh me thjeshtësinë e pasuesve të parë të Jezu Krishtit. Pasi ka pasur shumë forma të abuzimit në kishën katolike, pas shumë kritikash, në shekullin e 15-të erdhi te një shkëputje aktuale të kishës në bashkësitë protestante. Luther (Luter) kishte kusht të argumentuar për të drejtën e rezistencës nga ana e autoriteteve lokale, të udhëhequr nga reformimi në Zvicër dhe Gjermani. John Calvin (Xhon Kalvin) e udhëheqi Lëvizjen Protestante në Francë. Ai argumentoi se opozita nga ana e autoriteteve lokale ishte e justifikueshme, sepse ata janë zgjedhur nga populli.
Në shekullin e 17-të, Holanda ishte një republikë ekonomikisht e begatshme. Tregti e suksesshme me jashtë do të thotë se edhe ekonomia lulëzoi. Gjatë kësaj kohe filozofi Baruch Spinoza (Baruh Spinoza), i njohur për idetë e të cilit më vonë iluminizmit francez i dhanë një kontribut të çmuar.
Në Angli në shekullin e 17-të kishte dy revolucione . Revolucioni i parë udhëhoqi Anglinë nga një monarki në një republikë të ndryshuar, dhe revolucioni i dytë erdhi një monarki kushtetuese e themeluar. Të drejtat e popullit dhe parlamentit u njohën në monarkitë kushtetuese nga King Uilliam III dhe gruaja e tij dhe ishin mishëruar në Kartën e të Drejtave në vitin 1688. Ky ligj ishte baza në demokracinë angleze dhe përshkroi të drejtat e të gjitha anglezëve. Në këtë kohë kanë jetuar edhe mendimtarët politikë si Thomas Hobbes (Tomas Hobs) dhe John Locke (Xhon Lob). Hobs, i ikur nga revolucioni i vendit dhe nga atje ka dhënë kontributin e tij në mendimin politik.
Shkenca gjithashtu bëri një hap para në shekullin e 17-të. Tendencat vazhduan në shekullin e 18-të, kur janë bërë zbulime spektakolare, si zbulimin e gravitetit. Kjo krijoi një pjesë të madhe të besimit në arsyen se njerëzia dhe ideja ishin një menaxhim racional i kompanisë. Ky ishte shekulli i iluminizmit, në të cilin mendimtarët e ndryshëm ishin aktivë, si Adam Smith, Charles de Montesquieu (Çarls de Monteskje), Jean-Jacques Rousseau (Zhan Zhak Ruso) dhe Marquis de Condorcet (Markiz de Kondorset). Një nga teoritë më të njohura të kësaj periudhe erdhi nga Monteskje në ndarjen e gjyqësorit, në atë ekzekutiv dhe legjislativ.
Në fund të shekullit të 18-të ndodhi revolucioni industrial në Angli, sikurse ishte shpikja e motorit me avull. Transporti u bë më i shpejtë pas shpikjes së trenit me avull. Përveç që produkti erdhi brenda qytetarëve të zakonshëm, gjithashtu ka pasur revolucion industrial në klasë punëtore dhe në klasë sipërmarrëse. Për shkak të pagave të ulëta të punëtorëve, kishte një boshllëk të madh në mes të biznesmenëve të pasur dhe punëtorëve të varfër. Në këtë periudhë ka pasur shumë përgjigje antidemokratike të iluminizmit. Në Angli, megjithatë, mbeti një lëvizje që parimet demokratike i ndjeki në mënyrë aktive të udhëhequr nga James Mill (Xhejms Mill), John Stuart Mill (Xhon Stjuart Mill).
Përveç rritjes së liberalizmit në Angli, ku ishin kryesisht parimet e lirisë, barazisë dhe socializmit ishte edhe në Rusi. Revolucioni industrial i klasës punëtore nuk u rrit me pasuri të mëdha dhe ata u morën me kushtet e këqija të punës dhe strehim të papërshtatshëm. Filozofi gjerman Karl Marx (Karl Marks) në mes të shekullit të 19-të, dha një kontribut të madh në shfaqjen e socializmit në Rusi, në bashkëpunim me Fridrih Engels. Pasuesit e liderit të revolucionit rus Vladimir Lenin, i cili bëri thirrje për një parti të revolucionarëve, më vonë do ta quajnë veten komunistë.
Në shekullin e 20-të ishte një demokraci e trazuar. Gjysma e parë ishte e dominuar kryesisht nga dy Luftra Botërore, të cilat pasuan menjëherë pas Luftës së Ftohtë. Pas rënies së Murit të Berlinit, duket se i erdhi fundi komunizmit dhe se bota tani do të zhvillohej. Terrorizmi që nga 11 shtator 2011, ende nuk ka përfunduar. Për të ardhmen e rendit botëror u përfshinë edhe Francis Fukuyama (Fransis Fukujama) dhe Samuel Huntington (Samuel Hantington), me ç’rast ata patën qëndrime të kundërta. Milton Friedman (Milton Fridman) dha një kontribut të rëndësishëm me përshkrimin e tij të marrëdhënieve mes qeverisë dhe tregut.