(Fjala pandemi është term mjekësie dhe rrjedh nga gjuha greqishte, që do të thotë: e përgjithshme. Ka të bëjë me një popull të terë, me një kontinent të terë. Me mbarë botën. Pandemi, është disi e afërt me fjalën shqipe Pandeh, por ka kuptim krejt tjetër! Shembull: pandeh së pandemia është një gjë e trishtueshme për krejt njerëzimin!).
Ju flet Corona…!
Askush nuk të mësoi si thyhet befas jeta
Ditënatën ta jetosh në grimca pafundësie
As dashurinë ta ndash në vakte racionale
Më kot përpiqesh, nuk gjen dot manuale
Kujtim Prodani – kantautor
Si të pikte nga kupë e qiellit me shumë blu, u plandos përtokë. Sakaq, sa mbyll e çel sytë, gllabëroi dhe mbuloi me teshë të galme krejt botën mbarë. Njerëzimi u shtri përdhe. Më shumë nga frika, nga hutimi e nga paniku, sesa nga “dhëmbi” shkatërrimtar i atij atje virusi (mikrobi) të padukshëm, që mezi e sheh syri magjik i mikroskopit më të ndjeshëm, sado inatçi e cikërrimtar qoftë, kur s’i shpëton asgjë, asnjë qenie e gjallë, në Gjithësi (e rrethinë) pa e parë, pa ia marrë masën, në dimensionet më të imëta.
Ç’është ky djall i zi, ky dreq me bisht, ç’është!?
Çka lyp e çka kërkon ajo në të zezën, e fatkeqen Tokë, të kafshuar nga të gjitha anët mikrobesh, të mëdha e vogla, që për hunde ia nxjerrin shpirtin robit të Zotit. Pjesës dërrmuese të banorëve (banuesve) të Planetit tonë – Tokës, Gjithësisë!
*
Hajt, bre, ti i uruar, grahi pelës. Fol e mos grij shumë! Mos mbështjell shumë (flliqësirë) e mos filozofo, se të zuri belaja…!
*
Kështu e nisa skicën (jo projektin) them, për tregimin a sajimin tjetër, të akëcilës gjini letrare, të një kronike të thatë (të ngratë), shumë ditë përpara së të “më zinte belaja”. Kur isha në breg shëndosh e mirë dhe larg kthetrave të pandemisë, kësaj shtrige të ligë e të pabesë, kur e gjunjëzoi botën mbarë. Kur përmbysi çdo gjë, duke mbështjellë me arna të zinj frike e paniku. E tashti, kur, ndërkohë, më rroku për fyti e me kanxhat e saj të gjakosura, veç sa shpirtin për hundesh nuk ma nxori, kam eksperiencë të duhur, ta rrëfej një tregim krejt tjetër. E këtë do ta bëj, do ta bëj një ditë prej ditësh, kur t’i vijë vakti. Nëse kam ymër edhe ndonjë ditë…
*
E ajo ditë, dhunshëm e pa rend fare, ja që erdhi. Më shpejt sesa pandeha. Pa e pritur fare mëshirën dhe vaden e vdekjes natyrore. Përjetova Covidin-19, a si e pati numrin ai qoftëlarg! Mbijetova Coronavirusin. Dola ngadhënjyes në përleshje, fyt për fyt, me të… (Me vlerë përkohësie. Derisa të vijë vala tjetër e re, stuhia e radhës, e pandemisë dhe varianteve të mundshme të saj!).
*
Epidemitë, që i njeh njerëzimi dhe dija e derisotme shkencore, që me kohë ua kishim dëgjuar zërin e keq, plot trishtim, paskan qenë zero në krahasim me këtë! Por s’ka tjetër rrugëdalje: ekzistuaka diçka hala, ende më e trishtueshme, që nuk e kishte njohur njerëzimi, he i lumi ai për vete, sa naiv, sa i padijshëm dhe sa i painformuar kish qëlluar i gjori ai, i gjori. Kur nuk di asgjë, ose fare pak, e të gratshme i ka njohuritë mbi fenomenet, hiret e marifetet, misteret e shumë të tjerave mistere të jetës në rrjedhë, e, në anën tjetër, nuk di asgjë. Nuk kam haber!
*
Pasi me sukses të plotë (për fat) kreva (mbarova) “kursin trejavor dhe riedukues”, në mjekim intensiv, madje në dy qytete të Francës, në shtëpi do te kthehem “shëndoshë e mirë”, sikur asgjë të mos kishte ndodhur. Nga kurreshtja, jo për motive të tjetra, intime, jo se jo!, infermieren kryesore, atë që ishte kujdesur, gjithë ato ditë e net të gjata, të pagjumë, i ngazëllyer gëzimi, që lëshoja spitalin, e pyes: zonjushë (a zonjë) infermiere, nëse nuk është “Secret d’État” (sekret shtetëror), sa kushton një ditë qëndrimi në një dhomë, si kjo, në të cilën isha unë. Gjashtë (6) mijë euro, ma ktheu ajo shkurt. Në e parë, nuk e besova. Pandeha se, edhe po të më nxirrte dikush në treg dhjetë herë në ditë, për të me shitur, jo me kilogram por me gram, me teshë e koteshë, nuk vleja as aq sa bëjnë gjashtë euro! Për pak sa s’brohorita: Rroftë Franca, atdheu im i dytë! Nuk e bëra këtë. Kurrë s’ma ka thënë zemra. Hezitova. Më ngjau në hipokrizi. Në lajkë!
*
Kur tashmë jam në spital, i ngujuar në repartin e tij infektiv, le të më lejohet t’i them dy-tri fjalë (të buta) mbrese për të! Pas atyre tri javësh të qëndrimit aty, përshtypjet dhe mbresat janë të përziera. Shumëngjyrëshe janë. Sillen prej të këqijave, deri në ekstremin e skajshëm dhe, në anën tjetër, mbresave më të mira pa fund. Të këqija, në kuptimin e mirëfilltë të fjalës, janë më pak, janë të imëta, mikroskopike janë, prandaj edhe mund të anashkalohen e të mos përmenden fare. Sikurse është, fjala vjen, kërkesa e përsëritur për një kokërr kripë më shumë, që gjellët pa shije asfare, vetëm kokrra e kripës ta mundësonte që disi kafshatën ta shtyje përpara. Infermierja e sektorit të ushqimit, të hajes dhe të pijes, ose harronte fare, ose ta sillte një qeskë mikroskopike me, përnjëmend, një fije mikroskopike kripe, që edhe po ta fusja në syrin tim të majtë, në të cilin tani e dy vjet, oftalmologu i ri Amelio, një herë në muaj, ditën e enjte, më ther me gjilpërën katile e zeherli (siç është më gjilpëra), në dritë të syrit! Nga ana tjetër, ajo që mund të hyjë në korpusin e mbresave spitalore, është edhe ndarja e rreptë (rigoroze) e sektorëve ose e kompetencave midis personelit shërbyes. Mund të vdesësh për një pikë ujë përroi, për që ta sjell ai (ajo) që nuk është e autorizuar për këtë shërbim…
*
Vajta larg me evidentimin e mbresave të galme e, kjo me siguri, shkon në dëm, cenon hapësirën, shumë të gjerë e të gjatë, që meriton t’u kushtohen gjërave të mira e mbresave të paharrueshme nga ato tri javë të kaluara në këtë spital, repartin e tij infektiv, në shërim intensiv nga ataku i Covid-19! Meqë lista, regjistri i bamirësive dhe sjelljeve të mira të mbarë personelit ishte i mrekullueshëm dhe për lavd, unë po ndalem vetëm në sjelljen fisnike, bujare, të pashembullt miqësore, të mjekes kryesore, të asaj me emrin, paksa jo të zakonshëm, Letertre Gilbert Paule, kur ishte më modeste se të gjitha infermieret e tjera, pavarësisht se cilit sektor i takonin. Duke filluar nga pastrueset e deri ku s’ka më poshtë. Bile, herën e parë, kur më vizitoi, u mëkatova, ia kërkova një shërbim që, zaten, ngurroja t’ia kërkoja një infermiereje të rëndomtë.
– Jo, unë jam mjekja juaj, më tha shkurt dhe u ul cuc, në cep të shtratit tim për të dëgjuar versionin autentik, për vuajtjen e një të sëmuri që mjekja specialiste e kishte parasysh, të “vizatuar” në dosjen time vëllimore. Kështu, me modesti e fisnikëri, me përvujtëri, mund të thuhej, mjekja specialiste e përsëriti sa herë erdhi të me vizitonte në dhomën time qeli (më zi se e burgut famëkeq të Burrelit, të ishte), duke shprehur gatishmërinë e saj të më ndihmonte, të më plotësonte kërkesat, që nuk ishin të pakta, kur isha në prangat e çelikta të kuçedrës pande(h)mi.
*
Veç sa u ktheva në “shtëpi”, në apartamentin tim të vocërr, që (gati-gati kurrë, dimër as verë, nuk e rrok rreze dielli!), pa pikë takatit në trup, pa pikë fuqie, “as lugën te goja me çua”, aq më pak i zoti, një shkronjë të vetme, ‘me shkrua’, me mund të madh, i avitem kompjuterit, si një sendi, kahmoti, të vdekur, të ftohët e plak, si të përgjumur dhe të braktisur e të harruar fare. Dhe çfarë bëra? Nuk bëra asgjë të hajrit. Bëra Pus e Drin bashkë, bëra! Kopjova pesëmbëdhjetë rreshtat e parë të tregimit të nisur para disa muajsh, kur akoma ishim të trullosur, si të mpirë e, asgjë prej gjëje, nuk dinim mbi këtë përbindësh dhe përmasat fantastike të shtrirjes së tij, në botën mbarë! Atij vëllimi teksti ia shtova dhe nëntë (9) rreshta të rinj, me premtimin se, në paça ymër, do t’ia bëj të ditur publikut të gjerë lexues, atë viran rrëfimi që kisha filluar ta tirrja shumë përpara… dhe, e vura pikën përfundimtare, point final, sikurse kësaj pune i thonë francezët!
Fragmentin, e “tregimit” dypjesësh: para dhe pas Covidit-19, e publikova, ashtu cung, siç ishte. Më së pari në murin, kohëzgjatjen time në facebook, pastaj edhe në disa portale të preferuara të miqve të mi. Ky “tregim” shyt, i stisur dhe i sajuar për ngut e adalet, për çudinë e çudirave, bëri jehonë të papritur. Miq, kolegë të tashëm e të dikurshëm, por edhe të tjerë, thjesht me bombarduan me vërejtjet, mospajtimet e sugjerimet e tyre. Njeri ndër ta, ish-koleg imi shumë i nderuar, sikur e vë në dyshim se, njëmend, para shumë muajsh, kisha nisur të shkruaja një shkrim të gjatë, lidhur me Coronavirusin, i lutet profetit, kudretit dhe madhërisë së tij, Shën Pjetrit, në fakt Coronavirusit, të ma zgjatë jetën, për aq sa të nxjerr në dritë publike skicën e tregimit të nisur shumë më përpara (Thua se, tani, robi i zotit, vdes sall prej Coronavirusit!). Jo, mor jo, egjeli vjen edhe nëpër shumë e shumë shtigje e udhë të tjera. Arsyeja e njëmendtë pse e nisa këtë tregim, nuk ishte për modë e trend. Krejt tjetër ishte. Për një vizion timin personal e specifik, duke synuar të sajoja një prozë “të re”! Një kronikë pandemie, që do të ishte sa më e afërt me prozë(n) urbane, që lëvroj dhe kultivoj tani e sa vjet më parë. Në kërkim të identitetit (tim të vonuar) letrar. Qasja ime në këtë drejtim, nuk ishte punë pispillosje, mode e trendi, as etje për t’u ngjitur në vallen e të vyerve shkrimtarë, që nuk lejojnë t’u kalojë nga dera një temë aq e madhe, me aq trishtim brenda saj, kur majë penës, thënë figurshëm, u ngatërrohen edhe dukuri shumëfish më të imëta, fenomene shumë herë më të vocrra. Më e mira, ndër ata shumë lexues të mi, ishte, shkrimtarja, poetesha e shquar, etnografja e vyer nga Tirana, ajo me emrin përkëdhelës Lili, kur më qorton e, bukur më këshillon e trimëron, në mesazhin e saj, duke më porositur: ”Zemër, forcë dhe zemër të gëzuar dhe në pranverë do të jemi siç kemi qenë në kohët më të mira të zemrës”!
Me fjalët e saj gëzimplota dhe optimiste, begenisa ta mbyll krejt këtë sagë, por nuk më lë rehat meraku, pa i thënë troç mikut të nderuar (Hamdi) se tekstin tim të nisur ja tek e ke(ni)! Mund të vdes kur e ku të dua, thua se nuk paska tjetër vdekje, më civilizuese, më qytetëruese se vdekja katile që vjen nga pandemia. Mos u frikëso, mik, i miri miku im, se edhe unë, që tanimë kam shkelur, me të dyja këmbët, mbi majë kapuçi të të tetëdhjetave, një ditë, shumë shpejt, do të vdes. Por, jo, nuk doli ashtu. Mes përmes, kaosit të pandemisë, ngase sikurse e kam thënë dhe e kam shënuar në reagimin tim lidhur më këtë, muaj më përpara, që, bash këtu, vjen dhe e gjen vendin e riprodhimit: Refleksion karantinor (të vdesësh e të varrosesh si njeri, jo si shifër!). Kurrë nuk i jam frikësuar vdekjes. Ose, sikurse konstaton mendimtari e filozofi kinez Konfuçije (Kong Qiu, 479 para Krishtit): “I kemi dy jetë, dhe e dyta fillon kur kuptojmë se e kemi vetëm një”.