(vijon nga numri i kaluar)
Çmimet ndërkombëtare
Kjo qasje e ka bërë atë të dallohet jo vetëm si ekonomist e hulumtues, por edhe si një zë moral në arenën akademike. Pikërisht ky vizion i gjerë ka sjellë që punimet e tij të vlerësohen me çmime të shumta ndërkombëtare: Best Researcher Award-Visionary Leadership, Green Award për kontributin mbi ndryshimet klimatike nga Banka Qendrore e Malit të Zi; Outstanding Scientist Award (2024) dhe së fundmi Breakthrough Innovations Laureate Award (2025). Secili prej këtyre vlerësimeve përfaqëson jo vetëm një arritje shkencore, por një njohje të faktit se puna e tij prek thelbin e sfidave të njerëzimit sot.
Veprimtaria shkencore e Martin Bojajtt është një përpjekje për të ndërtuar ura mes shkencës dhe etikës, mes ekonomisë dhe humanizmit, mes dijes dhe shpresës. Ai është i bindur se vetëm duke trajtuar me guxim dhe ndershmëri çështjet e pabarazisë dhe ndryshimeve klimatike, shoqëritë mund të ndërtojnë një të ardhme më të drejtë, më të gjelbër dhe më njerëzore.
Krijimtaria letrare, artistike, astronomike, filozofike dhe teologjike
Horizonti i krijimtarisë së Dr. Martin Bojajt nuk mbaron me shkencën. Ai gjithashtu ushqeu shpirtin përmes artit, poezisë, prozës, filozofisë, teologjisë dhe astronomisë, duke vërtetuar se dija e vërtetë është gjithmonë e gjithanshme. Poezia e tij “E dashura ime” (“My Darling”) (2000), e cila u nominua për poezinë më të mirë në botë në Maryland, është provë se fjalët e tij prekën universalitetin e ndjenjës njerëzore.
Në romanin “Hisja e Gjergj Kastriotit” (2015), Bojaj zbulon një vizion të guximshëm filozofik përmes figurës së një heroi kombëtar. Ai mendon për konceptin e vendosmërisë, për çështjen e madhe të ekzistencës – nëse jeta njerëzore përcaktohet nga rrethana historike të pashmangshme apo vullneti dhe zgjedhjet e një individi mund ta ndryshojnë rrjedhën e saj. Në këtë vepër Skënderbeu shfaqet jo vetëm si një udhëheqës ushtarak dhe simbol i qëndresës, por si një figurë e përballjes midis fatit dhe lirisë, midis shkrimit të historisë dhe krijimit të saj. Në këtë mënyrë, romani bëhet një reflektim i thellë filozofik mbi përgjegjësinë njerëzore për të vepruar edhe kur gjithçka duket e paracaktuar.
Ndërsa në librin “Madhështia dhe bukuria e përulësisë” (Magnificence and Beauty of Humbleness) (2020), Bojaj shfaqet qartësisht si teolog i përulësisë. Vepra është një homazh për shenjtorin e madh Shën Françeskun e Asisit, i cili e pa botën si një familje të madhe, ku njeriu, kafsha, lulja, mali dhe ylli janë vëllezër dhe motra qiellorë. Për Bojajn, përulësia është themeli mbi të cilin bazohet kjo lidhje e shenjtë, e cila është një anë e mirë e fjalës, por forca dhe liria e saj më e madhe. Përulësia, siç thotë ai, është një akt i brendshëm i njohjes së përmasës së shenjtë të tjetrit dhe i vendosjes së vetes në marrëdhënie të drejtë me Atin dhe me krijesën.
Në këtë libër, përulësia paraqitet si një teologji e jetës, si një mënyrë për ta kuptuar ekzistencën jo vetëm për shkak të dominimit e shfrytëzimit të njeriut, por për shkak të nderimit, respektit dhe dashurisë. Kjo e bën veprën kaq të rëndësishme në kohën tonë të shënuar nga kriza klimatike, pabarazitë sociale dhe mungesa e solidaritetit. Bojaj na kujton se politikat, teknologjitë ose strategjitë e ftohta nuk na udhëheqin (mjaftojnë). Ato mund t’i menaxhojnë problemet, por nuk i zgjidhin ato.
Plaga e botës moderne mund të shërohet vetëm nëpërmjet virtyteve të përjetshme të përulësisë, dashurisë dhe besimit. Përmes kësaj vepre, ai artikulon një teologji të ekologjisë dhe të drejtësisë, ku njeriu nuk shihet si shkatërrues (zotërues) i natyrës, por si kujdestar (rojtar) i saj. Përulësia, në këtë këndvështrim, është çelësi që hap derën për një marrëdhënieje të shenjtë midis njeriut dhe botës së krijuar. Me përulësinë e vetvetes, një person nuk zvogëlohet, por ngritet. Ai ngritet në një dimension më të lartë të lirisë, sepse mëson të dojë, të respektojë dhe të bashkëjetojë.
Fjala e Bojajt në këtë libër nuk është thjesht një ligjërim akademik; ajo ngritet si një lutje reflektimi të butë, një reflektim që i tejkalon kufijtë e fjalës së shkruar dhe bëhet një thirrje universale për dashuri dhe shpresë. Përmes saj, ai i kujton botës se njerëzimi nuk shpëtohet nga fuqia (pushteti), por nga përulësia; nuk shpëtohet nga lakmia, por nga dashuria; nuk shpëtohet nga ndarja, por nga vëllazëria.
Në këtë mënyrë, krijimtaria e tij letrare dhe filozofike bëhet një urë e fuqishme në mes të historisë dhe filozofisë, mes besimit dhe shkencës, mes njerëzve dhe përjetësisë. Në poezinë e tij pulson dashuria njerëzore, në filozofi rrezaton dritë përulësia, ndërsa në prozë ngritet debati i përjetshëm mbi fatin dhe lirinë. Portreti i tij krijues është një mozaik i plotë i dijes dhe shpirtit, ku arti dhe shkenca, kombi dhe universalja bashkohen në një simfoni të vetme: në simfoninë e njeriut që beson thellë në dinjitet, dashuri dhe shpresë.
Ky studiues i përmasave ndërkombëtare, njohës i mirë i tri gjuhëve të huaja, përveç krijimtarisë letrare, filozofike dhe teologjike ka pasion dhe merret edhe me artin dhe astronominë. Në fushën e artit është prezantuar para artdashësve me një ekspozitë personale pikturash në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, në vitin 2000. Motivet e krijimeve të tij në pikturë janë retë e qiellit. Po ashtu merret edhe me astronomi. Ai ishte i motivuar kryesisht nga astrofizika falë profesorit të tij të famshëm, i cili e solli aq afër me lëndën me leksionet e tij saqë pati ide për të shkuar në NASA (Administrata Kombëtare Amerikane e Aeronautikës dhe Hapësirës) për të hulumtuar universin.
Angazhimi dhe kontributi i çmuar ndërkombëtar
Një pjesë e rëndësishme e karrierës së tij është përfshirja ndërkombëtare. Ai ndoqi dhe kontribuoi në kurse dhe konferenca të Fondit Monetar Ndërkombëtar, Bankës Botërore, Bankës Kombëtare të Rumanisë, Komisionit Evropian dhe Institutit të Vjenës, duke ndërtuar ura bashkëpunimi për çështje që lidhen me tranzicionin energjetik, zhvillimin e qëndrueshëm, politikat fiskale dhe rreziqet klimatike.
Dr. Bojaj ka njohuri të thella të kuadrit ligjor dhe institucional të Bashkimit Evropian, duke ofruar rekomandime për zhvillimin socio-ekonomik, tranzicionin energjetik, mjedisin dhe integrimin evropian. Ai është një ekspert i plotë në politikën monetare dhe makroprudenciale, me aftësi të jashtëzakonshme në nxjerrjen e përfundimeve dhe rekomandimeve bazuar në analiza të sakta empirike, të botuara në revista shkencore ndërkombëtare.
Me aftësi të shkëlqyera komunikimi dhe prezantimi dhe njohuri shumëgjuhëshe, Dr. Martin Bojaj nuk është vetëm një ekspert në numra dhe modele, por edhe një ndërmjetës i njohurive midis institucioneve, ekonomive dhe shoqërive. Ai e sheh ekonominë jo vetëm si një shkencë llogaritjesh, por si një art të të kuptuarit të jetës shoqërore, ku çdo model dhe çdo parashikim lidhet drejtpërdrejt me jetën e njerëzve.
Udhëtimi i Dr. Martin Bojajt është provë se dija, kur kombinohet me dashurinë për njerëzimin dhe përulësinë para së vërtetës, bëhet një forcë që e tejkalon kohën dhe hapësirën. Nga auditorët e universiteteve amerikane deri te malet e Malasisë, ku ai u shpërndau pensione të moshuarve në pragun e shtëpive të tyre, nga studimet mbi inflacionin dhe politikën monetare deri te reflektimet teologjike mbi përulësinë e Shën Françeskut të Asizit, çdo hap i tij përfaqëson bashkimin e shkencës me shpirtin, arsyes me etikën, dijes me dashurinë. Kontributi i tij është një dëshmi se ekonomia nuk është vetëm një numër, por jetë; se poezia nuk është vetëm fjalë, por lutje; se teologjia nuk është vetëm doktrinë, por dritë.
Në këtë udhëtim të pafund, ku shkenca takohet me artin dhe besimi takohet me shoqërinë, emri i tij është vendosur tashmë midis zërave që formësojnë botën moderne. Dhe ndoshta në të ardhmen historia do të dijë si ta shpërblejë këtë angazhim me nderimet më të larta të njohura në botën akademike dhe shkencore. Por, edhe përtej çdo çmimi, mesazhi i tij i qartë mbetet: se vetëm me përulësi, drejtësi dhe dashuri njeriu mund të ndërtojë një të ardhme më të drejtë dhe më humane.
(Fund)